کافه داستان

سلطان جاز/نویسنده: دونالد بارتلمی/ترجمه: علیرضا اجلّی

cofedastan — Sun, 06 May 2012 18:07:25 GMT

هوکی‌موکی هم‌چنان‌که داشت قسمت یوشکل ترمبون‌اش را برق می‌انداخت با خودش فکر کرد؛ خب حالا من سلطان جاز ام. تا سال‌ها سلطان جازی وجود نداشته و حالا هم اسپایسی مک‌لامرمور سلطان قدیمی جاز مرده و فکر کنم دیگر من سلطان جاز هستم. شاید بهتر این باشد که چند نت را جلوی همین پنجره بنوازم تا خاطر خودم را هم جمع کنم که سلطان جاز هستم.

یکی که در پیاده‌رو ایستاده بود گفت: «وای، شنیدید اونو؟»

همراه‌اش گفت: «آره شنیدم»

«می‌تونی نوازنده‌های بزرگ جاز آمریکایی رو از همدیگه تشخیص بدی؟»

«قبلنا می‌تونستم»

«اگه می‌دونی، این کیه داره آهنگ می‌زنه؟»

«به نظر هوکی‌موکی میاد. آهنگاش کم بودن واسه تشخیص دادن اما همون نت‌های کاملِ انتخاب‌شده نوعی از غلیان کشف‌وشهودی اصیل رو در خودش داشت؟»

«چی چی؟»

«غلیان کشف‌وشهودی اصیل، یه چیزی که فقط هنرمندای با استعدادی مثل هوکی‌موکی بهش دست پیدا می‌کنن. حالا دیگه کی تو می‌سی‌سی‌پی هست. اون سلطان بی‌چون‌وچرای جازه، مک لامرمور هم که مرده»

هوکی‌موکی ترومبون‌اش را گذاشت داخل کیس‌اش و رفت برای اجرا. وقتی داشت می‌رفت تا اجرا را شروع کند همه عقب می‌‌رفتند قبل از اینکه او بیاید و تعظیم می‌کردند.

«هی بوکی! هی زوت! هی فردی! هی جورج! هی تاد! هی روی! هی دکستر! هی جو! هی ویلی! هی گرین!»

«چی می‌خوای برامون بزنی هوکی؟ حالا تو سلطان جازی، تصمیم با تویه.»

«با آهنگ "سیگاردودکردن"چطورید؟»

همه با هم گفتند: «وای شنیدید چی گفت؟ هوکی‌موکی همین الان حرف زد، دیدید چطور کلمات رو تلفظ کرد. چه آهنگی تو بیان کلمات این پسره! خدای بزرگ!»

یکی گفت: «من نمی‌خوام "سیگاردودوکردن" رو بزنه.»

«می‌تونی این جمله‌اتو دوباره بگی غریبه؟»

«نمی‌خوام این آهنگ "سیگاردودکردن" رو بزنه. این آهنگ بی‌معنیه. از تنوع خوشم نمیاد. من این آهنگو قبول ندارم»

«اون آهنگ "سیگاردودکردن" رو قبول نداره! اما هوکی‌موکی سلطان جازه و می‌گه می‌خواد این آهنگو بزنه»

«مرد، تو از شهرستان اوتا یا یه چیزی تو این مایه‌هایی؟ منظورت چیه آهنگ "سیگاردودکردن" رو قبول نداری؟ چی گیرت میاد تو این اجرا؟ کی تو رو استخدام کرده؟»

«من هیدئو یاماگوچی ام از توکیو ژاپن»

«اوه، تو یکی از اون یارو ژاپنی‌یایی ها؟»

«آره، من یکی از نوازنده‌های درجه‌ی یک ترومبون در کل ژاپنم»

«خب خوش به حالت، همین جا بمون تا وقتی که به آهنگت گوش کنیم. بگو ببینم اتاق چای تنسی هنوز پاتوق نوازنده‌های جاز توکیو اِ؟»

«نه، پاتوق نوازنده‌های جاز تو توکیو حالا میدان باکس اِ»

«چه باحال، باشه، حالا همونطورکه هوکی گفت می‌خواد آهنگ "سیگاردودکردن" رو بزنه. آماده‌ای هوکی؟ تا چهار می‌شمارم. یک! دو! سه! چهار!»

دو مردی که در پایین پنجره‌ی هوکی ایستاده بودند در کلوب شبانه هم کارهای هوکی را گوش داده بودند. آنها گفتند: «عجب!»

«آره، این سبک مشهور نوازندگی هوکیه؛ "طلوع آفتاب انگلیسی". نوازندگی با اشعه‌های فراوانی که از سازش بیرون می‌آید. اندکی اشعه‌ی قرمز، اندکی اشعه‌ی آبی، اشعه‌ی سبز، نوازندگیش مثل سبزه‌زاریه که منشا اش از نقطه‌ای بنفش و درخت زیتونی که از نقطه‌ای قهوه‌ای نشات گرفته»

«این یارو ژاپنیه هم بدک نیست‌»

«آره بدک نیست. شیپورش رو هم با یه سبک عجیب‌وغریب نگه داشته. خیلی وقتا این کار نشانه‌ی یه نوازنده‌ی عالی بودنه»

«کج کردن سرش و زانوهاش، عجیبه، اون احساساتیه»

هوکی فکر کرد؛ اون احساساتیه، شاید باید بکشم‌اش.

اما در همان لحظه یکی از در با فشار بیرون آمد، در جلوی او یک سنتور چوبی آفریقایی با وسعت چهار و نیم اکتاو بود. بله آن مرد هیکل گنده جونز چاقه بود و با این که به طور کامل از در خارج نشده بود شروع کرد به نواختن.

«چی داشتیم می‌زدیم؟»

«سرزندگی بیلی»

«همون که فکرشو می‌کردم. روی چه نتی هستیم؟»

«فا»

«بازم همون که تو فکرش بودم. تا حالا با ماینارد اجرا داشتی؟»

«آره یه مدت تو گروهش بودم تا اینکه رفتم بیمارستان»

«واسه چی؟»

«خسته شده بودم»

«به اجرای عالی هوکی چی می‌تونیم اضافه کنیم؟»

«با یه کم بارون یا ستاره چطوری؟»

«نکنه این گستاخی باشه؟»

«ازش بپرس شاید مشکلی نبود»

«خودت بپرس من می‌ترسم. نباید با سلطان جاز شوخی کرد. اون یارو جوون ژاپنیه هم بدک نیست»

«اون احساساتیه»

«تو فکر می‌کنی اون ژاپنی اجرا می‌کنه؟»

«خب فکر نکنم انگلیسی اجرا کنه.»

هوکی فکر کرد؛ این ترومبون سی و پنج سال است که حال مرا خوب می‌کند. چطور با این چالش برخورد کنم پس از این همه سال؟

«خب، هیدئو»

«بله آقای موکو؟»

«تو هر دو تا آهنگ خوب بودی، هم "سیگاردودکردن" و هم "سرزندگی بیلی". با کمال تاسف همین الان فهمیدم که تو هم به خوبی منی. متقاعد شدم که تو بهتری از من. فکر کردن در موردش دردناکه اما خب واقعیته دیگه. من فقط برای بیست‌وچهارساعت سلطان جاز بودم. منطق بی‌رحم این هنر اصرار داره که در مقابل حقیقت سر تعظیم فرود بیاریم، وقتی می‌شنویم‌اش.»

«شاید داری اشتباه می‌کنی؟»

«نه همین الان این شیپورمو تا می‌کنم و پاورچین‌پاورچین میرم بیرون. این اجرا واسه تویه، می‌تونی آهنگ بعدی رو انتخاب کنی»

«آهنگ "خامه" چطوره؟»

«باشه، گوش کنید ببینید هیدئو چی میگه، اسم آهنگ‌اش "خامه"س. آماده‌ای هیدئو؟»

«هوکی مجبور نیستی بری. تو هم می‌تونی بمونی. فقط برو اون گوشه وایسا»

«مرسی هیدئو، تو خیلی بخشنده‌ای. فکر کنم منم یه کم بزنم تا وقتی هنوز اینجام. البته با صدای خیلی آروم»

«هیدئو تو آهنگ "خامه" شگفت‌آوره»

«آره فکر کنم بهترین آهنگش باشه»

«این صدایی که از اون گوشه‌کنارا میاد دیگه چیه؟»

«کدوم طرف؟»

«سمت چپ»

«منظورت همون صداس که شبیه بریدن لبه‌ی تیز زندگیه؟ همون صدا که شبیه عبور خرس‌های قطبی به حفره‌های یخ قطب شماله؟ شبیه پرواز گروهی یه گله گاوه؟ همون صدا که شبیه شیرجه رفتن شیرماهی تو دریاس؟ شبیه سیگار کشیدن سوراخ آتش‌فشان در دامنه‌ی مت‌کاتمایه؟ همون صدا که شبیه راه رفتن بوقلمون وحشی وسط یه جنگل پهن و آرومه؟ شبیه جویدن درختان توسط سگ آبی در مرداب آپالاچیانه؟ شبیه قارچ‌های صدفی رشد کرده بر روی یک درخت صنوبره؟ شبیه خرآهوی سرگردان در کوهستان رشته‌کوه نوادا اِ؟ همون که شبیه چمنزار سگای بوس‌کنه؟ شبیه جادوگر علف‌ها یا پیچ‌وخم رودخانه‌هاس؟ شبیه ملچ‌ملوچ کردن نهنگ کوچک دریایی که در کنار شنل سمور داره علف دریایی می‌خوره؟ همون صدا که شبیه جنب‌وجوش کوتی‌موندیس در تجمع سرتاسر منظره‌ی آرکانزاسه؟ همون صدا که...»

«عجب، این موکیه! حتی با اینکه اون گوشه خیلی آروم خوند اما دهن‌مهن هیدئو رو با آهنگ‌اش سرویس کرد.»

«نوازندگی هیدئو به گرد پاش هم نمی‌رسه! عجب. تواناییش مثل یه شمشیر فولادین سترگه. نگهش دارین!»

«وای! این مهیج‌ترین "خامه"‌ای بود که تا به حال شنیده شده! درسته هیدئو؟»

«آره یکی براش یه لیوان آب بیاره»

«تو مرد مورد علاقه‌ی منی هوکی! این غیرقابل‌‌وصف‌ترین آهنگی بود که تا به حال شنیده بودم»

«تو دوباره سلطان جاز شدی»

«هوکی‌موکی بزرگترین پدیده‌اس دیگه»

«بله آقای هوکی محترم، این حرف رو قبول دارم. تو منو کنار زدی. حالا می‌فهمم که باید برم و سال‌ها کار و تحصیل کنم هنوز.»

«آره درسته بچه. بهش زیاد فکر نکن. این اتفاق واسه بهترین ماها هم می‌افته. بهتره بگم تقریبن برای بهترین تو ماها افتاد. حالا می‌خوام همه‌تون حال کنین. چون قصد دارم آهنگ "آپارتمان" رو بزنم. "آپارتمان" بعدیه»

«با اجازه‌تون آقا، می‌خوام برگردم هتل و وسایل‌ام رو جمع کنم. سپاسگزارم واسه همه‌چیزی که اینجا بهم یاد دادی»

«قابلی نداشت هیدئو. روز خوبی داشته باشی. هه‌هه. حالا "آپارتمان"»

بازی/نویسنده: دونالد بارتلمی/ترجمه: راحله فاضلی

cofedastan — Sun, 06 May 2012 18:04:15 GMT

شاتوِل[1]، فیش‌های اتصال { یا جک ها؟ } و توپ پلاستیکی را توی کیفش نگه می‌دارد و به من اجازه نخواهد داد با آنها بازی کنم. او به تنهایی ساعت‌ها روی زمین کنار میز فرمان می‌نشیند، با آنها بازی می‌کند و با صدایی دقیق که خیلی خوب تغییرش می دهد می خواند: یک ، دو ، سه ، چهار. صدایش نه آن قدر بلند است که آزاردهنده باشد نه آن قدر آرام که باعث شود فراموش کنم.

من به شاتول می گویم دو نفر از بازی با فیش های اتصال بیشتر لذت می برند تا یک نفر اما او علاقه ای به این موضوع ندارد. بارها از او خواسته ام اجازه دهد خودم بازی کنم اما او خیلی ساده سرش را تکان می دهد. می پرسم:« چرا؟» می گوید: « مال من هستن » . وقتی کارش تمام شد و دلش را زد آنها را برمی گرداند توی کیفش. ناعادلانه است اما کاری از دستم برنمی آید. دلم پر می زند برای این که دستم به آنها برسد.

من و شاتول از میزفرمان مواظبت می کنیم. من و شاتول زیر زمین زندگی می کنیم و مراقب میزفرمان هستیم. اگر روی میزفرمان اتفاق خاصی بیفتد، باید کلیدهایمان را داخل قفل مناسب بیندازیم و کلیدهایمان را بچرخانیم. شاتول یک کلید دارد و من هم یک کلید دارم. اگر کلیدهایمان را همزمان بچرخانیم، پرنده پرواز می کند، سویچ های بخصوصی فعال می شود و پرنده پرواز می کند. اما پرنده هرگز پرواز نمی کند. در این 133 روز پرواز نکرده . در این فاصله من و شاتول همدیگر را می پاییم. هر کدام یک 45 بسته ایم و اگر شاتول رفتار غیرعادی داشته باشد باید به او شلیک کنم. من هم اگر رفتاری غیرعادی داشته باشم شاتول باید به من شلیک کند. ما مواظب میزفرمان هستیم و به شلیک به همدیگر و به پرنده فکر می کنیم. رفتار شاتول با فیش های اتصال عجیب است. عجیب است؟ نمی دانم. شاید او یک حرام زاده خودخواه واقعی باشد، شاید شخصتیش درست شکل نگرفته، شاید دوران کودکی اش غیرطبیعی بوده. نمی دانم.

هرکدام ما یک 45 بسته ایم و اگر رفتاری غیرعادی از هرکداممان سر بزند باید به آن یکی شلیک کنیم. رفتار غیرعادی چطور است؟ نمی دانم. من به جز 45 یک 38 هم دارم که توی کیفم مخفی کرده ام و شاتول از آن خبر ندارد. شاتول هم یک برتای کالیبر 25 دارد که دور ساق پای راستش بسته و من درباره اش چیزی نمی دانم. گاهی به جای مواظبت کردن از میزفرمان به طور معنی داری به 45 شاتول نگاه می کنم اما این فقط یک حقه است؛ یک جور مانور. درواقع به دستش نگاه می کنم که دور و بر ساق پای راستش می پلکد. اگر او فکر کند کار عجیبی از من سر زده نه با 45 که با برتا به من شلیک می کند. شاتول هم مثل من وانمود می کند که 45 را می پاید اما در اصل مواظب دستم است که بی خودی بالای کیفم گذاشته ام، دستم روی کیفم است، دستم. دستم بی خودی بالای کیفم است.

اولش حواسم بود طبیعی رفتار کنم. شاتول هم همین طور. رفتارمان به طرز دردناکی طبیعی بود. همه رفتارهای ناشی از ادب، توجه، صحبت کردن و عادت های شخصی مان با وسواس رعایت می شد. اما بعد معلوم شد که اشتباهی سر زده و هیچ وقت خلاص نخواهیم شد. به خاطر یک غفلت. ما به خاطر یک غفلت 133 روز است که اینجا هستیم. وقتی معلوم شد اشتباهی سر زده و از این جا خلاص نمی شویم، رفتارهایمان راحت تر شد. در توافقی که اول ژانویه انجام دادیم و اسمش را " توافق نامه " گذاشتیم در تعاریف طبیعی بودن تجدید نظر کردیم. وقتی گرسنه ایم غذا می خوریم و زمانی که خسته ایم می خوابیم. ملاحظات درجه و تقدم را هم برای مدتی کنار گذاشته ایم، توافقی سخاوتمندانه از طرف شاتول که یک کاپیتان است در حالی که من فقط یک ستوان اول هستم. یکی از ما به جای هردویمان همیشه میزفرمان را زیر نظر دارد به جز زمانی که هردومان سرپا هستیم. یکی از ما دو نفر همیشه مواظب میزفرمان است و اگر پرنده پرواز کند آن یکی را بیدار می کند و کلیدهایمان را همزمان توی قفل ها می گردانیم و پرنده پرواز می کند. سیستم ما یک تاخیر حدودا 12 ثانیه ای دارد اما من اهمیتی نمی دهم چون بهتر نیستم و شاتول اهمیتی نمی دهد چون خودش نیست. بعد از این که توافق نامه امضا شد، شاتول سیم های اتصال و توپ پلاستیکی را از توی کیفش درآورد و من شروع کردم به نوشتن یک سری توصیفات از اشکالی که در طبیعت وجود دارد مانند یک صدف، یک برگ، یک سنگ و یک حیوان. روی دیوارها.

شاتول با سیم های اتصال بازی می کند و من توصیف اشکال طبیعی را روی دیوار می نویسم. شاتول در یک دوره USAFI ثبت نام کرده تا در رشته مدیریت بازرگانی از دانشگاه ویسکانسن درجه ی کارشناسی ارشد بگیرد.( هرچند ما در ویسکانسن نیستیم، ما در یوتا هستیم یا مونتانا یا آیداهو.) یادم نمی آید وقتی رفیتم پایین، یوتا بودیم یا مونتانا یا آیداهو. 133 روز است که به خاطر یک اشتباه اینجاییم. دیوار بتن آرمه سبزِ رنگ و رو رفته بخار می کند و دستگاه تهویه درست کار نمی کند و شاتول درآمدی بر بازاریابی نوشته لَسیتِر و مونک[2] را می خواند و با خودکار آبی یادداشت برمی دارد. شاتول خودش نیست اما من این را نمی دانم، او وانمود می کند خونسرد است و درآمدی بر بازاریابی را می خواند و با خودکار آبی یادداشت هایش را می نویسد در حالی که با یک سوم حواسش، 38 توی کیف من را کنترل می کند. من بهتر نیستم.

133 روز است که به خاطر یک اشتباه اینجاییم. هرچند حالا مطمئن نیستیم اشتباهمان چه بوده و برنامه چیست. شاید برنامه این است که همیشه اینجا بمانیم یا شاید دست کم یک سال، 365 روز. اگر هم یک سال نباشد برای چند روزی که ما نمی دانیم اما آنها می دانند. شاید آنها از ما راضی اند، از رفتارمان، نه کاملا اما تاحدی. شاید همه چیز موفقیت آمیز بوده، شاید همه چیز یک آزمایش است و آزمایش بسیار موفقیت آمیز است. نمی دانم. اما حدس می زنم تنها راه اغوای موجودات عاشق نور برای زندگی در اتاق های بخار کرده ی بتن آرمه ی سبز رنگ و رو رفته ی زیر زمین این است که بگویی سیستم 12 ساعت روشن است و 12 ساعت خاموش و بعد برای مدتی که خودشان می دانند اما برای ما مشخص نیست این پایین زندانی مان کنند. ما خوب غذا می خوریم هرچند وقتی یخ enchiladas یخ زده را آب می کنیم مرطوبند و غذای یخ زده، ترش و بی مزه است. ما ناراحت و با اوقات تلخی می خوابیم. می شنوم که شاتول هنگام خواب فریاد می زند، اعتراض می کند، محکوم می کند، گاهی نفرین می کند و گاهی گریه می کند. وقتی شاتول می خوابد تلاش می کنم قفل کیفش را با سنجاق باز کنم تا دستم به سیم های اتصال برسد.

تا حالا موفق نشده ام. شاتول هم نتوانسته قفل کیف من را باز کند و 38 ام را بردارد. نشانه های روی سطح براق را دیده ام. در مستراح صحرایی که دیوارهای سبز رنگ و رو رفته اش بخار می کنند و دستگاه تهویه اش نجوا می کند، خندیده ام. من توصیفاتی از اشکال طبیعی روی دیوارها می نویسم، سطح کاشی ها را با یک الماس خراش می دهم. الماسی که یک تک نگین دو و نیم قیراطی است و وقتی پایین آمدیم توی کیفم داشتم. مال لوسی بود. دیوار جنوبی اتاق که میزفرمان آنجاست کاملا پر شده . یک صدف، یک برگ، یک سنگ، حیوان ها و چوب بسیبال را توصیف کرده ام. می دانم که چوب بیسبال یک شکل طبیعی نیست. با این حال توصیفش کردم. گفتم : «چوب بیسبال معمولا از چوب ساخته می شود. معمولا یک متر طول دارد یا کمی کوتاه تر است، یک سرش کلفت است و کم کم باریک می شود که بشود راحت آن را در دست گرفت. آن سر چوب که در دست می گیریم معمولا یک لبه یا حاشیه ی باریک دارد تا سر نخورد.»

توصیفات من از چوب بسیبال به 4500 واژه رسید که همه اش را با الماس روی دیوار جنوبی خراشیدم. آیا شاتول چیزی را که نوشته ام خوانده؟ نمی دانم. می دانم که از نظر شاتول نوشتن من یک رفتار غیرطبیعی است. با این حال رفتار من از کاری که او با سیم های اتصال می کند یا از روزی که با مایوی شنای مشکی ظاهر شد در حالی که برتای کالیبر 25 را پشت ساق پای راستش بسته بود و روی میزفرمان ایستاد و تلاش کرد با بازوهایش که از دو طرف باز کرده بود دستش را به قفل ها برساند، عجیب تر نیست. او نتوانست این کار را بکند، من قبلا امتحان کرده بودم، ایستادن روی میزفرمان با بازوهای از هم باز شده، فاصله خیلی زیاد بود. تحریک شدم با او بگو مگو کنم اما این کار را نکردم، حرف های من باعث جر و بحث می شد و خدا می داند نتیجه این جر و بحث به کجا می کشید! آنها در صبر بی اندازه، دوراندیشی بی پایان و خرد بی اندازه خود مردی را تصور کرده بودند که با دو بازوی از هم باز کرده روی میزفرمان می ایستد و تلاش می کند با کم کردن فاصله ها میان دو قفل پل بزند.

شاتول خودش نیست. سعی کرده از در دوستی درآید. موضوع پیغامش مشخص نیست. به کلیدها و به قفل ها ربط دارد. شاتول آدم عجیبی است.. بدون هیجان به کارش مشغول است، میزفرمان را می پاید، درآمدی بر بازاریابی را مطالعه می کند، توپ پلاستیکی اش را به شکلی یکنواخت ، موزون و جدی به زمین می زند. به نظر می رسد کمتر از من تحت تاثیر شرایط قرار گرفته. او بی احساس است. چیزی نمی گوید. اما چند بار از در دوستی درآمده. تلاش هایی شده تا رابطه ای دوستانه شکل بگیرد. مطمئن نیستم آنها را فهمیده باشم. به کلیدها و قفل ها ربط دارند. شاتول چیزی توی ذهنش دارد. بدون احساس کاغذ نقره ای براق روی enchiladas را برمی دارد و آنها را بی احساس توی اجاق برقی می چپاند. اما چیزی توی کله اش است. اما این باید عوضی داشته باشد. من روی عوض دادن به آن پافشاری می کنم. من چیزی در ذهن دارم.

من بهتر نیستم. هدفمان را نمی شناسم. آنها به ما نمی گویند پرنده را برای کدام شهر هدف گرفته اند. نمی دانم. دارند آن را برنامه ریزی می کنند. مسوولیتش با من نیست. مسوولیت من محافظت از میزفرمان است و زمانی که بعضی رویدادهای بخصوص روی میزفرمان اتفاق افتاد کلید را توی قفل می گردانم. شاتول توپ پلاستیکی اش را به شکلی یکنواخت ، بی احساس و جدی به زمین می زند. آرزو دارم به توپ یا سیم های اتصال دست بزنم. 133 روز است که ما به خاطر یک اشتباه اینجاییم. من روی دیواها می نویسم. شاتول با صدایی دقیق که خیلی خوب تغییرش می دهد می خواند: یک ، دو ، سه ، چهار. حالا دست هایش را دور سیم های اتصال و توپ پلاستیکی حلقه می کند و به طرز معنی داری صدای آنها را در می آورد و جرینگ جرینگ می کند. بعضی وقتی ها شاتول نمی تواند بخوابد. گاهی که من را میان بازوهایش نگه می دارد و تکانم می دهد تا بخوابم و برایم می خواند: «عصر به خیر، شب خوش» یا من او را در آغوش می گیرم و تکانش می دهم تا بخوابد و برایش آواز می خوانم می فهمم از من چه انتظاری دارد. این جور وقت ها خیلی به هم نزدیکیم اما ای کاش سیم های اتصال را به من می داد. این منصفانه است. او از من انتظار دارد با کلیدم کاری بکند در حالی که با کلید خودش کاری می کند. کاش نوبت من هم می شد. این منصفانه است. من بهتر نیستم.

[1] shotwell

[2] Lassiter and Munk

شعر ترجمه 3

cofedastan — Sun, 06 May 2012 16:51:00 GMT

مجموعه هایکوهای مسابقه‌ی یادمان جرالد برادی/ترجمه: علیرضا اجلی

سال 2008

مقام اول:

دیوید پی. گرایسون

یادآوریِ تصویری گوشه‌ی خیابان

چهار سالگی‌ام

تمنای بادکنکی

مقام دوم:

مایکل دیلان ویچ

رستوران شلوغ ایتالیایی

تولدت مبارک

پخش می‌شود برای میزی که نباید

مقام سوم:

مارگارت چولا

دستگاه سکه‌ای در توکیو

کار می‌کند

پشت سر غریبه‌ای

شایسته‌ی تقدیر:

کنت البا کریر

کف بینِ کهنه کار

خط عمرم

هنوز هم درازترین

شایسته‌ی تقدیر:

ماریان اولسون

حلقه‌ی نامزدی

در تصمیمش جدی‌ست

به اندازه‌ی کافی طبیعی

شایسته‌ی تقدیر:

کاترین جی. اس. لی

مارش رژه

سربازِ قدیم با عصایی در دست

امتناع می‌کند از پیمودن راه

شایسته‌ی تقدیر:

رابرت ماینون

اولین روز مدرسه

کوله پشتی برادرش

همراه پاها

تفاوت‌های مدرنیسم و پست‌مدرنیسم/گردآوری و ترجمه: راحله فاضلی

cofedastan — Sun, 06 May 2012 16:39:37 GMT

نگرش به ادبیات در دوره‌های مختلف زمانی، فراز و نشیب‌های بسیاری داشته است اما ادیبان و فعالان عرصه‌ی ادبیات همواره خود را مدرن و پیشرو زمانه‌شان دانسته‌اند.

یونانی‌های دوران باستان در قرن پنجم پیش از میلاد که آتن را پایگاه ادبی خود ساخته بودند، گمان می‌کردند مدرن هستند. رمانتیک‌ها خود را پیشرو می‌دانستند و بعدها واقع‌گراها با رد کردن رمانتیک‌ها خود را مدرن معرفی کردند. از این رو نمی‌توانیم برای دوره‌ای که در آن زندگی می‌کنیم یعنی قرن بیست‌و‌یکم میلادی، تعریف درستی ارائه کنیم. بر اساس پیش‌فرض‌ها، بیشتر آثار ادبی که پس از جنگ جهانی اول تولید شده‌اند را مدرن می‌نامیم. البته پیدا کردن نامی دقیق و روشن برای زمانه‌ای که در آن زندگی می‌کنیم کار دشواری است بنابراین شاید بهترین کار این باشد که بر اساس همین پیش‌فرض و طبقه‌بندی زمانی، آثار تولید شده در این مقطع را مدرن در نظر بگیریم.

دو جنگ جهانی خانمان‌سوز، تغییرات و پیشرفت‌های قابل توجه در صنعت و فن‌آوری، بده‌بستان‌های تجاری و فرهنگی بسیار در سطح دنیا، غربی شدن جوامع سنتی و حرکت به سمت دهکده‌ی جهانی از عوامل مهمی بودند که بر پیشرفته شدن کشورهای جهان تاثیر گذاشتند.

پس از شکل‌گیری جنبش‌هایی نظیر امپرسیونیسم، اکسپرسیونیسم، سوررئالیسم و نیهیلیسم، یعنی ایسم‌هایی که از دل مدرنیسم برخاسته‌اند، گذر از مدرنیسم آغاز شد. "پست مدرنیسم" اصطلاحی بود که برای این جریان جدید انتخاب شد. در واقع آثاری که از نیمه‌ی دوم قرن 20 تولید شدند به این جریان تعلق داشتند. البته هنوز نکات مبهم بسیاری در مورد پست مدرنیسم وجود دارد و عده‌ای بر سر تشخیص این جریان از مدرنیسم مشکل دارند اما ویژگی‌هایی هست آنها را از هم جدا می‌کند.

ویژگی‌های پست مدرنیسم در ادبیات:

1- برخلاف مدرنیسم که تلاش می‌کند اعتماد مخاطب را نسبت به عقاید، ارزش‌ها، باورها، فرهنگ و هنجارهای غرب جلب کند، پست مدرنیسم ارزش‌ها و باورهای غرب را رد می‌کند و آن را تنها بخش کوچکی از تجارب بشری می‌داند.

2- در حالی که مدرنیسم تلاش می‌کند حقایق ژرف و بنیادی تجربه و زندگی را آشکار کند، پست مدرنیسم در ژرف بودن این تجارب تردید ایجاد می‌کند زیرا آن را منطبق با نظام ارزش‌های غرب می‌داند.

3- مدرنیسم تلاش می‌کند به معنای عمیق و داخلی پنهان زیر سطح اشیا و رویدادها دست یابد اما پست مدرنیسم ترجیح می‌دهد به تصاویر بیرونی بپردازد و از نتیجه‌گیری یا نشان دادن حقایق نهفته که با لایه‌های درونی اشیا و رویدادها در ارتباطند بپرهیزد.

4- در حالی که مدرنیسم روی یک درون مایه‌ی مرکزی و چشم انداز واحد در یک اثر ادبی تاکید دارد، اما چشم اندازی که پست مدرنیسم از دنیا ارائه می‌کند، روی ناپایداری، تناقض، ابهام، ناتمام بودن، عدم قطعیت و گسیختگی آن تاکید دارد از این رو رسیدن به حقیقتی مشخص و واحد غیرممکن است.

5- بر خلاف مدرنیست ها که خواننده را به سمت واکنشی مشخص نسبت به اثرشان هدایت و کنترل می‌کنند، پست مدرن ها اثری "باز" می‌آفرینند که در آن خواننده بتواند به تفاسیر شخصی‌اش دست یابد بدون این که نویسنده مسیر اندیشه و نتیجه گیری اش را مشخص کرده باشد.

از اواسط دهه پنجاه به بعد در جامعه‌ی ادبی فرانسه، موج جدیدی از نویسندگان به نویسندگان "رمان نو" معروف شدند که تلاش می‌کردند ساختار کلاسیک رمان را درهم بشکنند. این گروه عبارت بودند از: ناتالی ساروت، آلن رُب گریه، کلود سیمون، میشل بوتور و مارگریت دوراس. البته خود دوراس تمایلی نداشت که در این گروه قرار بگیرد.

از دهه‌ی 60 به بعد نیز در کشورهای انگلیسی زبان، پست مدرنیسم به ادبیات راه پیدا کرد که نفوذ آن در آمریکا بسیار مشهود بود. نویسندگانی نظیر: دونالد بارتلمی، پل اُستر، دون دلیلو، کورت ونه گات، جان بارت، توماس پینچون و ای ال دکتروف.

در آمریکای لاتین، خورخه لوییس بورخس و خولیو کورتاسار، در آلمان، گونتر گراس و در ژاپن، هاروکی موراکامی از نویسندگانی هستند که از مدرنیسم عبور کرده‌اند.

داستان ترجمه 3

cofedastan — Sun, 06 May 2012 16:29:00 GMT

خیره به آسمان/نویسنده: استفن کرین/ترجمه: علی امینی

«"استفان کرین" رمان‌نویس و نویسنده داستانهای کوتاه یکی از اولین رآلیست‌های تاریخ ادبیات آمریکاست. کتاب داستان «مدال شجاعت» در مورد جنگهای داخلی آمریکا منتشر شده به سال 1895 بارزترین اثری است که او را در اذهان زنده نگه داشته است.

واقع‌گرائی، خط مشی ماتریالیستی، شفاف‌نگاری و سبک ساده‌نویسی او بسیاری از نویسنگان قرن بیستم را تحت تاثیر آثارش قرار داده است. ارنست همینگوی بیشترین این تاثیرات را بر کارهای خود داشته است. از دیگر داستانهای شناخته شده این نویسنده میتوان به «مگی دختر خیابانی» و دو داستان کوتاه معروف «قایقی بر آب» و «هتل آبی» اشاره کرد.»

آجودان که خیلی مشوش و هیجان زده می‌نمود گفت: «چکار باید بکنم؟»

تیمونی لین گفت: دفنش کنید. اون دوتا افسر به شصت پاهای او نگاه می‌کردند. صورت متوفی مثل گچ کبود شده بود و چشمان بی‌فروغ او به آسمان خیره مانده بود. در چنین فضائی نفیر گلوله شنیده میشد و سر تپه پیاده نظام در حال تبادل آتش بود.

:ـ جناب آجودان فکر نمی‌کنید بهتر باشد که شروع کنیم تا مجبور نباشیم کار را به فردا موکول کنیم؟

لین گفت: نه نه، بیشتر از این نمی‌شود. این پست را بیش از یک ساعت نمی‌شود ترک کرد. من برمی‌گردم عقب. ما بیل سالخورده را هم دفن کرده ایم.

:ـ آیا سربازان شما تجهیزاتی برای دفن دارند؟

لین خطاب به رسته کوچک سربازان نعره‌ای کشید و دوتا از آنها به آهستگی پیش آمدند. یکی‌شان کلنگ داشت و دیگری هم بیل. آنها زیر تیررس تیراندازان دشمن شروع به کار کردند. زیر گوششان گلوله بود که شلیک میشد. لین فریاد کشید: اینجا را بکنید.

مردان در حالیکه زیرچشمی به کلوخ‌ها نگاه می‌کردند ترسان و لرزان زمین را می‌کندند. این در حالی بود که آنها نمی‌توانستند تشخیص بدهند گلوله‌ها از کدام جهت می‌آیند.

کلنگ با ضرب کسالت‌آوری در میان غرش گلوله‌ها نواخته میشد و سربازان ناگزیر بیل می‌زدند.

به نظرم آمد که آجودان زیر لب زمزمه کرد: بهتر بود لباسهایش را می‌گشتیم.

لین با تکان سر تائید کرد و با هم به تفتیش لباسهای مرده پرداختند. لین ناگهان شانه‌های میت را تکانی داد و او را بالاتر کشید.

در ادامه گفت: بهتره ببینیم چی داره!

او به زانو نشست و دستهایش را به بدن افسر کشته شده نزدیک کرد. اما دستانش به دکمه کت نظامی او برخورد کرد. اولین دکمه غرق خون بود مثل آجر سرخ. لین دیگه طاقت نیاورد او را لمس کند.

آجودان با لحن آمرانه‌ای گفت: ادامه بده آقا.

لین دستش را دراز کرد و دکمه خون‌آلود را گشود. چهره‌اش از وحشت سرخ شده بود. او یک ساعت مچی، یک سوت، یک پیپ و کیسه توتون، دستمال گردن و یک جعبه کارت کوچک و چند ورق کاغذ. او نگاهی به آجودان انداخت. سکوت حکمفرما بود.

آجودان از اینکه لین را به چنین کار شرم‌آوری واداشته است احساس بزدلی کرد.

لین گفت: خیلی خوب اینم از این. آیا شمشیر و اسلحه‌هاش را تو برداشتی؟

آجودان با حالت چهره‌اش تائید کرد و سپس نعره عجیبی کشید و به دو سرباز گفت: چرا زودتر این قبرو نکنید؟شما دارید چکار می‌کنید؟

:ـ عجله کنید می‌شنوید؟ تا حالا چنین احمق‌هایی ندیده بودم.

همه‌چیز در فریاد او نمایان بود و آن مرد برای حفظ جانشان اطاعت می‌کردند. بالای سرشان غرش گلوله شنیده میشد.

کندن قبر تمام شد. قبر شاهکاری نبود. عمق کمی داشت.

در فضایی که سکوت همه‌چیز را بیان می‌کرد لین و آجودان کنجکاوانه همدیگر را نگاه می‌کردند و ناگهان آجودان دیوانه‌وار زد زیر خنده. این خنده دهشتناکی بود که فکر آلوده و عصبی آجودان را نشان میداد.

او با لحن شوخ‌مزاجی خطاب به لین گفت: بهتره بندازیش این تو...

لین تائید کرد. دو سرباز که منتظر ایستاده بودند وسایلشان را به گوشه‌ای انداختند.

فکر کنم لین گفت: بهتر بود ما...

آجودان گفت: بله. و سپس به یاد آورد که او لین را وادار کرده است که به تفتیش لباسها بپردازد.

او جسورانه خم شد و لباسهای افسر متوفی را برداشت. لین هم به او ملحق شد. هردو احتیاط می‌کردند که انگشتشان به بدن مرده نخورد.

آنها به هر تلاشی بود جسد را چلپی انداختند توی قبر بعد نگاهی به انداختند و در حالیکه نگاهشان از هم قطع نمیشد از سر آسودگی آهی کشیدند.

آجودان گفت: من فکر می‌کنم باید... ما باید چیزی را بر بالای سر مرده قرائت کنیم. آیا تو چیزی بلدی بخوانی تیم؟

آنها هنوز چیزی نخوانده بودند تا قبر را از خاک پرکنند.

:ـ شما دعا نخواندید.

آجودان آنچنان تکانی خورد که انگار اشتباه بزرگی را مرتکب شده باشد. و گفت: خوب. او گریه‌اش گرفته بود. زد زیر گریه و گفت: بگذارید یه چیزی بگم تا دفنش نکردید.

لین گفت: خیلی خوب شما چیزی بلدین بخونین؟

آجودان گفت: یک خط هم یادم نیست.

لین در حالیکه به شدت مردد شده بود گفت: دو خطی را می‌توانم تکرار کنم. اما...

آجودان گفت: خیلی خوبه. هر چی بخونی از هیچی بهتره.

لین نیم نگاهی به آن دو مرد انداخت و مثل سگ خرید: توجه کنید!

سربازها که انگار مظطرب بودند به علامت اطاعت پا چسباندند.

آجودان کلاه خود را به عنوان ادای احترام به زانو گرفت. لین هم کلاه از سر برداشت. آنها زیر بارش مستقیم گلوله دشمن بالاسر قبر ایستاده بودند.

:ـ آه پدر مقدس دوست ما در دریای نیستی فرو میرود اما روح او چون حبابی که از لبان مغروق می‌جهد به سوی تو بازمیگردد.

لین عصبی و شرم‌زده بود ولی در رسیدن به هدفش هیچ تاملی نکرد. نگاهی از سر ناامیدی به جسد انداخت.

آجودان به زحمت تکانی خورد: این عظمت بلند مرتبه توست.

و سپس دوباره متوقف شد.

لین گفت: و از عظمت عالی مرتبه تو...

آجودان یکباره جمله‌ای را که پشت وساول تدفین نوشته بود به یاد آورد و آنرا با رفتار فاتحانه ای خواند و وانمود کرد که همه چیز را به یاد دارد.

:ـ آه خدای من از گناه ما در گذر.

لین هم تکرار کرد: خدایا ما را ببخش.

و آجودان با لحن عاجزانه گفت: خدایا ما را ببخش.

لین گفت: خدایا مارا ببخش. و با رفتاری که اثری از خشونت در آن احساس میشد حرکت کرد و به سرباز دستور داد: خاک بریزید روش...

آتش تک تیراندازان دشمن دقیقن اجرا میشد.

یکی از سربازان مظطرب پیش آمد و اولین بیل را از خاک پرکرد.

در لحظاتی غیرقابل‌وصف بر سر قبر تاملی کرد. صورت رنگ پریده مرده از داخل قبر مشتاقانه بیرون را نظاره می‌کرد. سپس سرباز بیلش را بر سر او خالی کرد.

تیموتی لین که انگار صدخروار خاک به پیشانی‌اش پاشیده باشند فکر کرد شاید سرباز خاک را بر صورت مرده ریخته باشد ولی نه اولین بیل بر پاهای او فروریخته بود. خیالش راحت شد.

آجودان انگار هذیان میگفت: همه این سالها ما را نابود کرد. غیر ممکنه تو نمی‌توانی بفهمی رفیقان صمیمی‌ات را در این میدان رها کنی که بپوسند. بعد میگن این خواست خدا بوده و خاک میریزن رو سرت...

آن مرد یکباره بیل به دست شروع کرد بازوی چپ او را با دست راست گرفت. به افسر نگاه کرد تا بفهمد او چه فرمانی میدهد.

لین بیل را از زمین کشید و به مرد مجروح گفت: تو هم دنبالش برو.

او همچنین به دیگر سرباز اشاره کرد و گفت: شما هم مقصرید. ما کارمان را تمام خواهیم کرد.

مرد زخمی بدون توجه به آتش مستقیم کار را شروع کرد و دیگر سربازان هم از او پیروی کردند. ولی او که سه بار به عقب نگاه کرده بود با بقیه فرق میکرد.

:ـ این راهیه که باید همه برویم چه خوشایند باشد و چه ناخوشایند.

تیموتی لین بیل را با حرکتی چندش‌انگیز پر می‌کرد.

او خاک را در حالیکه شلپ صدا میداد به داخل قبر می ریخت اما ناگهان چون کارگری درمانده ایستاد و ابروانش را بالا داد.

آجودان گفت: شاید ما اشتباه کردیم. در چشمانش حماقت موج میزد و تکرار کرد: شاید بهتر بود در وقت دیگری اورا دفن می‌کردیم.

لین گفت: نفرین بر تو. دهنتو ببند... اون سرباز ارشدی نبود.

بیل را پر میکرد و بداخل قبر می ریخت.

:ـ همیشه خاک صدای چلپ میده.

مدت زمان زیادی لین دیوانه‌وار کار می‌کرد. مثل کسی بود که با خاطری آسوده برای خود حفاری می‌کند.

خیلی زود جسد در زیر خاک پنهان شد مگر آن صورت رنگ پریده.

لین بیل را پر کرد و گفت:خدای عزیز من. و در حالیکه چشمانش به چشمان آجودان گره خورده بود گریه‌اش گرفت.

او به لکنت افتاده بود.

آجودان متوجه شد. رنگ به لبانش نبود: دیدی چی شد؟ و با صدای نسبتا بلندی گریه می‌کرد.

لین حرکتی به بیل داد.

بیل مثل آونگی به هوا برخاست.

و وقتی فرود آمد چلپ صدا داد.

گفت‌وگوی علیرضا اجلی با منصوره اشرافی با محوریت پست‌مدرنیسم

cofedastan — Sun, 06 May 2012 16:02:00 GMT

منصوره اشرافی فارغ التحصيل رشته‌ی حقوق از دانشگاه شهيد بهشتی، متولد مشهد و ساکن تهران است و نقاشي را حدود 20 سال پيش نزد استاد مهران صدرالسادات فراگرفته است. در نقاشی‌های او تاثير ادبيات و ردپای شعر را به خوبی می‌توان پيدا كرد. با اين‌که زمينه‌ی اصلی فعاليت وی ادبيات است نقاشی را هم‌چنان پی گرفته و تصميم دارد به‌طور فعال‌تری آن را ادامه دهد. کتاب‌هایی ازو منتشر شده از جمله چند مجموعه شعر و نيز تحقيق جامعه شناسی در بعضی اشعار شاملو. گفت‌وگویی با او داشتم که در ادامه می‌خوانید.

علیرضا اجلی: به عنوان سئوال اول می‌خواهم بپرسم چرا شعر می‌نویسید؟ قصد اصلی‌تان برای شعر نوشتن چه بوده؟ شاید سئوال کلی‌ای باشد اما بعضی اوقات آنقدر سئوال‌های کلی و ساده پرسیده نمی‌شود که فراموش می‌شود. هدف اصلی‌تان از نوشتن شعر چیست؟

منصوره اشرافی: نمی‌خواهم در اینجا جوابهای شاعرانه و از روی احساس بدهم که مثلن شعر با روح و روانم عجین شده و یا اینکه برایم مثل نفس کشیدن است و غیره.

به نظر من، هنر، یکی از بهترین و موثرترین شکل‌ها و ابزارهای بیان ادراکات و احساسات ما از جهان هستی است. بنابراین، نوشتن شعر، یک شیوه از این بیان می‌تواند باشد و وقتی کسی شعر می‌نویسد، مسلمن در ابتدا بر مبنای هدف خاص و از روی عمد و قصد نبوده که مبادرت به این کار کرده، بلکه نیازی درونی به بازگو کردن، او را به سمت و سویی که دوست داشته و علاقه مند بوده، کشانده است. نیازی به "بهتر" بازگو کردن.

همه انسانها از زندگی و جهان هستی ادراکی متفاوت دارند و همین طور درجه‌یْ نیاز آدمیان به بیان این ادراکات متفاوت است و نیز شیوه ای را که برای بیان و ابراز می‌پسندند و یا به کار می برند نیز مختلف و گوناگون و سلیقه ای است.

بنابراین اینکه چرا شعر می نویسم، بخشی بر می گردد به کشش و تمایلی درونی به این نوع از بیان و بخشی از ان هم بر حسب اقتضای شرایط بیرونی.

علیرضا اجلی: شعر و داستان و ادبیات اصول و قواعد خاصی دارد؟

منصوره اشرافی: نه تنها شعر و داستان بلکه همه چیزها ، چه ما بخواهیم و چه نخواهیم، تابع نظم هستند. مسلم است که شعر و داستان و به طور کلی ادبیات، اصول و قواعد خاص خود را دارند. البته الان در حال حاضر گویا هر کسی با نوشتن چند سطر زیر هم و سر هم کردن مقداری کلمات رمانیتک و اروتیک و انقلابی و غیره ، به راحتی خود را شاعر می داند و اگر از همین خرده شاعر ها مثلا بپرسیم این شعر رباعی است یا دو بیتی، سوال را یک سره مردود می دانند و سوال کننده را متهم به واپس گرایی و امل بودن می کنند. این یعنی فاقد هرگونه پشتوانه بودن و متاسفانه شعر جزو آسانترین و سهل الوصول ترین هنرها شده، حال آن که یک نجار هم حتی، برای ساختن یک میز و یا صندلی باید به اندازه کافی مهارت و تجربه کسب کند و قواعد و اصول کار را بداند و فرا گیرد، حتی اگر بخواهد میز و صندلی اش " پست مدرن" باشد! ولی شاعران بی شمار اکنون فقط ادای شاعر بودن و مدرن نمایی را در می آورند.

علیرضا اجلی: به ایسم‌ها اعتقاد دارید؟

منصوره اشرافی: نمی دانم منظورتان از اعتقاد داشتن چیست؟ ولی باید بگویم که ایسم ها یا همان مکاتب و سبک های مختلف هنری، به خاطر اینکه وجود دارند و در بر گیرنده سیری از تاریخ هنر و ادبیات و اجتماعند، شناختنشان لازم و ضروری‌ست و هر فردی که در عرصه هنر و ادبیات فعالیت می‌کند باید لااقل این مسئله را بعنوان بخشی از تاریخ هنر و ادبیات مورد شناسایی و دقت قرار دهد.

ع.اجلی: می‌خواهم درباره‌ی پست مدرنیسم ازتان سئوال بپرسم، این ایسم ناشناخته در ایران خریدار دارد یا نه؟ آیا در ایران پست مدرنیسم و ادبیات، شعر و داستان پست مدرن وجود دارد؟

م.اشرافی: اینکه گفته اید ایسم ناشناخته، باید بگویم اتفاقا پست مدرنیسم در ایران از همه ایسم های دیگر هم متداول تر است و هم فرا گیر تر و هم پر طرفدارتر! می توان گفت از این نظر خیلی هم شناخته شده است! ولی در مورد درک درست از آن و شناخت صحیح از آن، با شما موافقم که ناشناخته است . چرا که فقط در مسیر و کانال تقلید حرکت کرده است.

پست مدرنیسم هم مثل همه ایسم های دیگر زاییده شرایط خاص خود بوده، ولی (مثل همه ایسم های دیگر) نمی توان این حق را برایش قایل شد که همه، مجبور به پذیرش عقاید و افکار منتسب به او باشند.

متاسفانه مرز میان چرند نویسی و پست مدرن نویسی مخدوش شده. خیلی از شعر ها و داستان ها فاقد محتوا و مفهوم هستند و مدعی پست مدرن بودنند. خیلی ها هم به خاطر اینکه خود را متفاوت و متمایز از دیگران بدانند مدعی پست مدرنیسم شده اند .

ادبیات پست مدرن مولفه های خاص خودش را دارد و بهر حال کسانی که در این مسیر حرکت می کنند، به نظر من هم باید شناخت لازم و کافی داشته باشند و هم اینکه اصول و قواعد این ایسم را رعایت کرده باشند. یعنی بر پست مدرنیسم و مبانی نظری آن اشراف داشته باشد.

ع.ا: به نظر شما ادبیات باید آکادمیک و کارگاهی دنبال شود یا هیچکدام؟

م.ا: مسلما هنر و ادبیات در درجه اول نیاز به فراگیری دارد و بعد از آن، نوبت ارائه فرا می رسد. بدون داشتن پشتوانه و بدون نیاز به فراگیری جایی واقعی در این عرصه نمی توان یافت. بعضی ها گمان می کنند فقط بیان صرف احساس کافی ست در حالی که خلق کردن و آفریدن و تولید کردن، به طور کلی در درجه اول نیازمند فراگیری و آموختن است . یکی از شکلهای فراگیری در هنر به صورت آکادمیک و کارگاهی ست . اما به نظر من این شکل نه الزامی ست و نه شرط لازم و کافی ، چون همانطوری که می بینیم بسیاری از نویسندگان و شاعران و هنرمندان در همه دنیا، الزاما تحصیلات آکادمیک داشته اند و خیلی موفق هم بوده اند در کارشان، و در مقابل بسیاری از تحصیل کنندگان به شکل آکادمیک در رشته های هنری، فاقد خلاقیت لازم بوده اند و نتوانسته اند اثر هنری قابل اعتنایی ارائه دهند.

ع.ا: چقدر جهان پست‌مدرن را می‌پسندید؟ این ناهنجاری و نابسمانی و ساختارشکنی و بازی‌های فرمی می‌تواند مخاطب خودش را پیدا کند؟

م.ا: پست مدرنیته بیانگر سقوط یا دگرگونی و تحول تند در شیوه های مدرنیته سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی است که از اواسط قرن نوزدهم تا اواسط قرن بیستم در بیشتر کشورهای صنعتی غرب وجه غالب و مسلط را دارا بود.

اینکه پست مدرنیسم مثل همه ایسم های دیگر بوجود آمده ، ادامه یافته و برای خود هویتی مستقل را دارد، امری بدیهی ست. اما من فکر نمی کنم که پست مدرن را بتوان وضعیتی اجتماعی برای کل جهان دانست، چرا که شرایط ها و موقعیت ها در همه جای جهان یکسان و یک شکل نیست و نظریه ها هیچوقت نتوانسته اند بر تمامی مردم جهان به یک اندازه و یک سان تاثیر گذار باشند.

بخش زیادی از این نا بهنجاری و بازی های فرمی و ساختار شکنی، نمایشی برای خود نمایی و متفاوت دانستن خود از دیگران است. هر چند که گفته اند پست مدرنیسم اصول و چهارچوب خاصی ندارد. این مکتب یک مکتب اصول ستیز و چارچوب گریز است. با این حال، برخی عناصر و مؤلفه هایی دارد که می توان مشخص کننده مرزها باشند.

ع.ا: درباره‌ی غزل پست‌مدرن چه نظری دارید؟ به نظر می‌رسد دارند روبه‌جلو می‌روند. آیا کمکی به ادبیات می‌کند؟

م.ا: غزل پست مدرن مرا به یاد رفتار خانمهای مسلمان در کشور همسایه مان، ترکیه می اندازد . در تلویزیون آنجا می بینیم که خانمهایی هم هستند که با لباس های بسیار تنگ و چسبان و گاه حتی با دامن های مینی ژوپ، مشغول رقص می شوند و در عین حال روسری شان را چنان محکم بسته اند که حتی یک تار مو هم از آنها دیده نشود . این تناقض فاحش حتما نشانه ی جهان پست مدرنیستی است!

غزل برای خودش تعریف مشخص و معین و اصول و چهار چوب خاص خودش را دارد، حالا چگونه تعریف غزل و تعریف پست مدرنیسم در کنار هم قرار می گیرند و می شوند، غزل پست مدرن؟

حقیقتش من چندان تمایلی به غزل پست مدرن ندارم و نمی دانم منظور شما از رو به جلو رفتن آنها چیست.

در مورد کمک کردنشان به ادبیات هم، باید بگویم در هر زمان و دورانی جریانهایی بوجود می آیند که گذشت زمان مفید بودن و اصالتشان را تعیین خواهد کرد.

ع.ا: به نظر شما نویسندگان و ادبیات‌چی‌ها بر سر نکات کلی و بدیهیات به تفاهم رسیده‌اند؟ یا هنوز باید جنگ بین گروه‌ها ادامه داشته باشد؟ و دعواهای ادبی تا همیشه خواهد بود؟ به نظرتان این چند دسته‌گی‌ها کمکی به ادبیات می‌کند؟

م.ا: لزومی ندارد به تفاهم برسند. مگر جناح های فکری مختلف در همه اجتماعات، تاکنون توانسته اند به تفاهم برسند؟ مگر جنگ بین گروه ها و دسته های فکری در همه عرصه های اجتماع در همه جای دنیا ادامه ندارد؟ اینکه همیشه به یک "چیز" واحد و یک تفاهم کلی فکر کنیم، نوعی ایده آل گرایی ست که البته خیلی هم خوب است ، اما به نظر من به سختی امکان پذیر است و شاید هم امکانش حتی محال هم باشد. بنابراین جنگ بین گروهها و دعواها ادبی همیشه خواهد بود چرا که، عقاید و روش ها متفاوتند. اتفاقا شاید همین تضادها باعث رشد شوند!

ع.ا: برگردیم به پست‌مدرنیسم. آیا نویسندگان ایرانی تجربه‌ی زندگی پست‌مدرن داشته‌اند تا بتوانند پست‌مدرن بنویسند؟ چون اگر این تجربه نباشد کلیت این ایسم شکست می‌خورد. یا ساختگی به نظر می‌رسد. فکر کنید در جامعه یک‌نوع زندگی داریم و در ادبیات نوع دیگری، این تناقض مخاطب را از ادبیات دور می‌کند. نظر شما چیست؟

م.ا: در اینجا، هر کسی مقداری جملات بی ربط سر هم کند و یا در دیگر عرصه های هنر، چیزهایی بی معنی و بی ربط را ارایه دهد، وقتی مورد پرسش قرار گیرد، دست به دامن پست مدرنیسم می شود. در واقع پست مدرن توجیه ای شده برای بی ربط بودن و بی مفهوم و بی محتوا بودن. هر چقدر کمتر از یک اثر هنری سر در بیاوریم، ان اثر پیشرفته تر و آوانگارد تر و پست مدرن تر است.

به نظر من همانطور که ظهور هر ایسمی تابع شرایط و مقتضیات خاص و ضرورت اجتماعی خود بوده، ارایه اثر هنری در قالب همان ایسم هم باید نوعی احساس ضرورت در پشتش قرار گرفته باشد. به عنوان مثال اجتماع ما باید توانسته باشد دادائسیم را درک کند و ضرورتش احساس شده باشد تا هنرمند در ارایه هنر به این سبک بتواند فهم جامعه را هم ارضا کرده باشد. منظور از جامعه معنای کلی و تام آن نیست.

هنر و ادبیات در عین حالی که نگاهشان گسترده و وسیع و جهانی می تواند باشد، باز تابنده شرایط ویژه جامعه ای هستند که در آن ظهور کرده است. چرا که اگر این گونه نباشد تقلیدی خشک و بی روح خواهد شد.

ع.ا: در پایان اگر حرفی دارید.

م.ا: به شکل بسیار وحشتناک و تاسف باری، روابط و بده بستان، جایگزین شایستگی و قابلیت، در عرصه هنر و ادبیات شده است. بین شاعر و نویسنده و منتقد و روزنامه نگار و ناشر و غیره، فقط دوستی و آشنایی و روابط بازاری حکمفرما ست و اصولا چون خصلت ما ایرانی ها تعارفهای بیش از حد و تملقهای مبالغه آمیز است، در عرصه ادبیات هم، این شکل از روابط جایگزین منطق و درست اندیشی شده و دوستی نشانه اش تعریف و تمجید مبالغه آمیز و انتقاد نشانه دشمنی محسوب می شود.

متاسفانه درد بزرگی که گریبانگیر اکثر هنرمندان ماست، درد شهرت و عطش معروفیت است. به هزار دری می زنند و با هزار حیله و ترفند سعی در خودنمایی و متمایز و متفاوت نشان دادن خود از دیگران می شوند. این همه شعر و داستان بی سر و ته، با ته مایه های اروتیکی( موضوع باب روز و مورد پسند)، فقط تقلایی برای اسم در کردن.

یکی از دلایل عمده عدم رشد ادبیات ما، همین است که اغلب ادبیات را نه بعنوان هدف نیست بلکه بعنوان وسیله به کار برده اند.

در درجه اول، فضیلت یک انسان، در انسانی فکر کردن اوست و اینکه قادر باشد که درست زندگی کند. بنا براین هنرمند بودن، نشانه ی فضیلت و یا برتری بر دیگران نیست. به شخصه برای آدمهایی که هیچ ادعایی ندارند، اما درک و شعور درستی از انسان بودن و روابط انسانی دارند و می توانند خوب " فکر" کنند، ارزش بیشتری قایلم تا هنرمندان پر مدعایی که هر نوع رفتار غیر انسانی شان را با بر چسب روشنفکری و پست مدرن بودن، توجیه می کنند .

در تاریخ حتما شنیده ایم که نرون هم چنگ می نواخته و روح حساس و هنرمندانه ای داشته، هیتلر هم نقاشی می کرده و صدام هم داستان و شعر می نوشته... پس داشتن هنر، به تنهایی، هیچ فضیلتی نیست.

نشست سه نفره‌ی علیرضا اجلی، افسانه فرقدان و تینا محمد حسینی درباره‌ی پست‌مدرنیسم/قسمت اول

cofedastan — Sun, 06 May 2012 13:27:00 GMT

علیرضا اجلی: پست‌مدرنیسم یک نوعی از ساده‌نویسی درونش هست که دارد بر ضد سرمایه‌داری و پاپیزه شدن همه‌ی عناصر زندگی این طبقه قیام می‌کند.
افسانه فرقدان: به نظر می‌رسد آثار این‌چنینی داریم. اثری مثل "شب ممکن" محمد حسن شهسواری تا حدی یک کار پست‌مدرنیستی اصیل است و بی‌سروته هم نیست.
تینا محمد حسینی: پست‌مدرنیسم لزومی داشته که حضور دارد و ما باید به دنبال لزوم وجود پست‌مدرنیسم باشیم. این ایسم‌ها همیشه همراه با لزوم وجودشان حضور پیدا می‌کنند و مدتی در بین صاحب‌نظران و فیلسوفان و نویسندگان جایی باز می‌کند و بعد ایسمی دیگر جایش را می‌گیرد.

. با توجه به اینکه با یک سرچ اینترنتی و گوگل کردن نام پست‌مدرنیسم مطالب فراوانی در دسترس قرار می‌گیرد و منتقدان و صاحب‌نظران این حوزه نیز فراوان در محافل ادبی یافت می‌شوند. بر آن شدیم تا به گونه‌ای دیگر و تا حدی به دور از فضای تئوری‌زدگی کمی کاربردی‌تر به مسئله‌ی پست‌مدرنیسم بپردازیم. درموردش بحث کنیم و حرف بزنیم و با این ایسم که مخالفان و موافقان خودش را دارد برخورد واقع‌گرایانه و نه هیجانی داشته باشم. در رستوران گیاهی خانه‌ی هنرمندان دور هم جمع شدیم و ساعتی را درموردش حرف زدیم. حاصل گفت‌وگوی سه نفره با تینا محمدحسینی، نویسنده مجموعه داستان "برادرم رمضان"، افسانه فرقدان، کارشناس ارشد ادبیات تطبیقی و استاد دانشگاه، و من، علیرضا اجلی، آنچه در پی می‌آید از آب درآمد که می‌خوانید.

علیرضا اجلی: چه‌قدر خوب است که کمی متفاوت‌تر به مسئله‌ی پست‌مدرنیسم نگاه کنیم. اصلن این ایسم چیست و چه کمکی می‌کند. البته درست است که خود منتقدان مطرح جهان هم هنوز در موارد بسیاری با هم اختلاف نظر دارند اما به نظرم این هم از ویژگی‌های خود پست‌مدرنیسم است که نمی‌توان مطلق باهاش برخورد کرد. دوست دارم کمی کاربردی‌تر به پست‌مدرنیسم نگاه کنیم. خوب می‌دانید حس می‌کنم این ایسم در ایران دچار بدفهمی شده و هر کسی تکه‌ای از نظریه را گفته و هیچوقت به طور کامل بهش پرداخته نشده.

تینا محمد حسینی: این‌که پست‌مدرنیسم ناشناخته مانده را قبول دارم.

علیرضا اجلی: البته دوست دارم به سمت مولفه‌های پست‌مدرنیسم که کاربرد در داستان دارند برویم.

افسانه فرقدان: جالب است. همین امروز درسی که در کلاس در موردش برای بچه‌های می‌گفتم راجع به دادائیسم و سوررئالیسم و مدرنیسم و پست مدرنیسم بود. اصلن چه‌طور اروپا وارد مدرنیته شد و جالب اینکه عده‌ای از بچه‌ها گفتند خیلی در این مورد نمی‌دانند. ولی با این حال می‌گفتند ما پست‌مدرنیسم را خیلی بیشتر دوست داریم. چرا؟ چون از بقیه شنیده بودند و احساس می‌کردند چیزی‌ست که خیلی مدرن است و سنگین و پیچیده و عجیب و غریب است و برایشان قابل فهم نیست. چون یکدفعه مدرنیته آنقدر پیچیده شد و با جیمز جویس وارد شد و بعد هم نویسندگان ایرانی وقتی مدرنیته را آغاز کردند خیلی پیچیده‌نویس شدند. به خاطر همین شاگردانم فکر می‌کنند که وقتی پست‌مدرن در تعریفش می‌آید که یک برگشت دوباره است به کلاسیک و یا یک تلفیقی از کلاسیک و مدرن است خیلی راحت‌ترند باهاش. براشون قابل هضم‌تره. مدرنیسم با ماشینیزم و صنعتی شدن وارد اروپا شد و نوع تفکر انسان اروپایی را بعد از جنگ جهانی اول و دوم عوض کرد. تفکر انسان نسبت به قهرمان‌ها، نسبت به قهرمان‌سازی، نسبت به کاراکترها و نسبت به مفاهیم موجود عوض شد. تفکر به نوعی خیلی پیچیده شد و انسان آن دوران همه‌ی مفاهیم را پیچیده دید. پیچیده‌نویسی، ابزوردیسم، اگزیستانسیالیسم و مفاهیم پیچیده به تبع همان طرز تفکر وارد داستان شد. در مورد پست‌مدرنیسم خیلی از منتقدان اعتقاد دارند که چون ایران هنوز مدرن نشده داستان مدرن و پست‌مدرن هم نمی‌تواند مفهومی داشته باشد. در حالی که به نظرم این‌طور نیست. افلاطون جمله‌ای دارد که آدمها را تقسیم‌بندی می‌کند و بعد در این تقسیم‌بندی، گروه یک رهبران آن جامعه‌اند که نویسندگان و فیلسوفان‌اند و کل جامعه را همین رهبران پیش می‌برند. که اینها هم یک نفر در یک میلیون‌اند و بقیه دنباله‌رو اند. بنابراین اگر پست‌مدرنیسم وارد ایران نشده باشد به نظر من این حرف درستی نیست که بگوییم داستان پست‌مدرن وارد ایران نشده، چون نویسندگان بنابر گفته‌ی افلاطون جلوتر از جامعه و زمانه‌ی خود حرکت می‌کنند.

علیرضا اجلی: به نظر می‌رسد که همین فراتر فکر کردن و فراجامعه‌ای و فرازمانی فکر کردن نویسندگان دلیل همراه نبودن مخاطب با پست‌مدرنیسم و دچار بدفهمی شدن است. شاید چون نویسندگان پیچیده‌نویس شدند و مخاطب را رها کردند.

افسانه فرقدان: فکر نمی‌کنم که پست‌مدرنیسم پیچیده‌نویسی است. این طرز تفکر غلطی‌ست که در بین مخاطبان جا افتاده.

علیرضا اجلی: خب، به نظر من هم پیچیده‌نویسی نیست و منتقدان پست‌مدرن هم همیشه به این مسئله نقد داشته‌اند که پیچیده‌نویسی و روایت‌های تودرتو را نمی‌توان پست‌مدرنیسم نامید. پست‌مدرنیسم یک نوعی از ساده‌نویسی درونش هست که دارد بر ضد سرمایه‌داری و پاپیزه شدن همه‌ی عناصر زندگی این طبقه قیام می‌کند. به نظرم پست‌مدرنیسم هنری پسا مارکسیستی نیز هست. با این نکته که پست‌مدرنیسم هنر بورژواها و سرمایه‌داران نیست و هست. نیست از این نظر که در نظر دارد این نوع از سرمایه‌داری را به هر نوعی به سخره بگیرد و هست به این خاطر که برای به دست‌آوردن مخاطب‌اش که می‌داند بورژوا هستند باید ساده بنویسد چون مخاطبی که صبح تا شب دارد تصاویر رنگارنگ و سریال‌های آبکی و پرکشش را می‌بیند نمی‌تواند با پیچیده‌نویسی ارتباط برقرار کند. پس برای اینکه آن طبقه را نقد کند با زبان حتی مبتذل‌تر از آن تصاویر رنگارنگ باهاش حرف می‌زند. نویسنده‌ای مثل بوکوفسکی، نویسنده‌ی پرولتاریاست. نویسنده‌ای که ساده می‌نویسد اما آنقدر نقدهای خودش را بر سر جامعه‌ی سرمایه‌دار آمریکا کوبید تا در نهایت به نظرم پیروز هم شد. در جامعه‌ای پیروز شد که کارخانه‌ی رویاسازی مثل هالیوود را در اختیار دارد و جالب اینکه با مدونا و شون‌پن هم عکس می‌گیرد و این است که بوکوفسکی را می‌توانیم قهرمان پست‌مدرنیسم بدانیم.

افسانه فرقدان: در مدرنیته دوره‌ای قصه کم‌رنگ شد. دوره‌ای که مدرن‌نویسی در ایران و اروپا شروع شد به خاطر بی‌معنایی و معناباختگی قصه از داستان‌ها بیرون آمد و بیشتر به روایت پرداختند. ادگار آلن‌پو هم می‌گوید که همه‌ی قصه‌ها گفته شده و مسئله‌ای که داستان را داستان من می‌کند نوع روایت است. پس باید نوع روایت عوض شود تا داستان نو و مدرن شود. یکی از مولفه‌های پست‌مدرن هم این است که ما خیلی دنبال آغاز و پایان نیستیم و می‌تواند داستان دچار بی‌پایانی شود. که به نظرم بی‌پایانی پایان یکی از مولفه‌های داستان پست‌مدرن است. خیلی لازم نیست که در پست‌مدرنیسم یک مرام‌نامه یا بیانیه یا مانیفست بدهیم و بگوییم که این داستان پست‌مدرن است. هر نویسنده‌ای می‌تواند سبک پست‌مدرنیستی خودش را ارائه کند، تحت لوای نام پست‌مدرنیسم سبک خودش را بنویسد. بنابراین تمام داستان‌هایی که می‌بینیم پیچیده است و نام‌اش را پست‌مدرن بگذاریم این کار اشتباهی است. یعنی ممکن است یک کار، آوانگار باشد اما پست‌مدرن نباشد.

علیرضا اجلی: می‌دانی، خیلی‌ها به خاطر این مجاز بودن، اینکه همه‌چیز در پست‌مدرنیسم مجاز است این مکتب را دوست دارند. هر داستانی که نافهمیدنی باشد و عجیب و غریب پست مدرن است. این مسئله‌ای که پست‌مدرنیسم گرفتارش است شاید تا حدی همین قضیه‌ی مجاز بودن است. اینکه شما با هر شخصیتی، با هر فضایی، با هر مفهوم و فرمی می‌توانید بنویسید. یک نوع آزادی بی‌مرز که می‌تواند جذاب باشد. اما به واقع مرز این بی‌مرزی کجاست؟ آیا برای این بی‌مرزی می‌توان مرزی قائل شد؟

افسانه فرقدان: هر چیزی مجاز نیست. اگر این‌گونه فکری هست به نظرم آن کار آوانگاریست نه پست‌مدرنیستی. حداقل شاید هم ایسمی نمی‌توان برایش قائل شد. با وجود اینکه می‌گویند پست‌مدرنیسم چارچوبی ندارد اما باز هم چارچوبی دارد.

علیرضا اجلی: شاید چارچوب بزرگ‌تر.

افسانه فرقدانی: وقتی کاری کار پست‌مدرن است با همان مولفه‌ها و عناصر و ویژگیها، دیگر به آن اثر نمی‌توان گفت اثر مدرن، آن اثر با آن ویژگیها یک اثر و یک متن پست‌مدرنیستی است.

تینا محمد حسینی: پست‌مدرنیسم لزومی داشته که حضور دارد و ما باید به دنبال لزوم وجود پست‌مدرنیسم باشیم. این ایسم‌ها همیشه همراه با لزوم وجودشان حضور پیدا می‌کنند و مدتی در بین صاحب‌نظران و فیلسوفان و نویسندگان جایی باز می‌کند و بعد ایسمی دیگر جایش را می‌گیرد. من تعریف درستی از پست‌مدرنیسم ندارم. باید به دنبال پست‌مدرنیسم اصیل در ایران بگردیم.

(عکس متعلق به تینا محمد حسینی است)

افسانه فرقدان: به نظر می‌رسد آثار این‌چنینی داریم. اثری مثل "شب ممکن" محمد حسن شهسواری تا حدی یک کار پست‌مدرنیستی اصیل است و بی‌سروته هم نیست. یک‌جور گزارش است که آدمهای داستان می‌آیند و در مورد هم نظر می‌دهند و روایت در روایت است و به نوعی نفی تفکر و احساسات هم در اثر هست. خیلی از مولفه‌های پست‌مدرن در این اثر هست.

تینا محمد حسینی: "دونالد بارتلمی" هم از این دست کارها دارد. مثلن در حال گفتن درباره شخصیت‌ها روایت تغییر می‌کند و رئیس جمهور می‌آید در مورد شخصیت‌ها حرف می‌زند. مثلن می‌گوید که این شخصیت‌ها چون شهروندان من هستند باید نگران‌شان باشم و آخر داستان‌اش جایی برای نظر خواننده‌اش گذاشته که نظر من خواننده در مورد این داستان چیست. تا این حد کارهای عجیب و غریب انجام داده. یک نوع بازی پست‌مدرنیستی که برای خواننده جذاب است. کارهایی که این داستان انجام می‌دهد برای خود من هم خیلی جذاب بود. به این فکر می‌رسی که خب پس این طرز تفکر و این شیوه و سبک داستان‌نویسی هم وجود دارد و می‌توان این تکنیک را هم بکار برد.

افسانه فرقدان: گسیختگی در ساختار داستان بوجود می‌آید اما کشش خودش را دارد. گسیختگی آگاهانه‌ای که به عمد در داستان می‌آید تا مخاطب را درگیر کند. نمونه‌هایی هم دیده‌ام و خوانده‌ام که نویسنده‌ای آورده و در اختیارم گذاشته که معلوم نبود شعر است یا مقاله یا قطعه‌ای ادبیست یا نوع دیگری و هیچ کدام نبود و اصلن مفهوم خاصی هم نداشت. خود نویسنده می‌گفت پست‌مدرن است. در حالی که من کاملن با این نظرش مخالف بودم. نه میشد از این اثر روایتی بیرون آورد نه داستانی داشت نه شعر بود و نویسنده اصرار داشت که پست‌مدرن است. کششی هم نداشت. در طرفی نویسنده‌ی دیگری به واقع در داستان‌اش کار پست‌مدرنیستی کرده بود. روی صحنه‌ی بازسازی تراژدی رستم و سهراب پلی زده بود به شخصیت خود آدمهایی که داشتند بازسازی می‌کردند و دو روایت موازی با هم پیش می‌رفت. از یک جور بینامتنیت استفاده کرده بود و این هم از آن دست کارهای پست‌مدرنیستی اصیل بود.

تینا محمد حسینی: یک اثر خیلی قدیمی از نویسنده‌ی ایرانی خواندم شاید برای پنجاه سال قبل بود. آن نویسنده کارهای عجیب و غریب در این سبک انجام داده بود. در داستان‌اش عکسی گذاشته بود و در داستان به عکس ارجاع داده بود. صحنه‌ی مردن را توصیف کرده بود و پایین‌اش کلمه‌ی سکه را تکرار کرده بود و مخاطب همان سکه انداختن برای مرده در ذهن‌اش می‌آمد. صدای سکه‌ها که روی این آدم می‌انداختند می‌آمد. با اینکه خیلی قدیمی بود اما از این تکنیک‌ها استفاده کرده بود. یادم است تمام ورق‌هایش زرد شده بود. با زحمت ورق می‌زدم. پس پست‌مدرنیسم از خیلی وقت‌پیش‌ها در ایران بوده.

ادامه‌ی این گفت‌وگو را می‌توانید در شماره‌ی بعد بخوانید.

سخن آغازین

cofedastan — Sun, 06 May 2012 00:05:00 GMT

نمی‌دانم در اینجا باید چه گفت. از ادبیات از سینما؟ از فلسفه؟ از تعطیلی؟ از گشایش؟ یا یک بیت شعر حافظ؟ مشکلات اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی را بگویم یا چند خبر درباره‌ی ادبیات و کتاب و... چندی پیش برای دوستی، به تقاضای خودش چیزی نوشتم در دفترچه‌ای که دستم داد. نوشتم: بنویس، اما نه با کلمات، نه به قصد کلمات. و فکر کردم چقدر سخت است بی‌کلمات نوشتن. چقدر سخت است بی‌حضور نوشتن. اینکه کلمات شماره نشود در ذهن‌ات و اینکه شماره‌ها هر روز بالا و پایین نشود در پمپ‌بنزین، در بازار در... فکر کردم کلمات تنها جاندارانی هستند که سروکارشان با شماره نیست، با بالا و پایین رفتن قیمت سکه شماره‌شان بالا و پایین نمی‌رود. فکر کردم که کلمات چه جانداران عزیزی هستند. که می‌توانی باهاشان باشی و بگویی و بخندی و حس خرج کنی و خودت را تجهیز کنی ازش و بعد بی‌اینکه چیزی ازت بخواهند بروی دنبال کار ات. و چه غمگین می‌شوم که عده‌ای، اندک، کلمات را می‌گیرند و نگاه بازاری بهش می‌کنند. مثلن وقتی با همین کلمات کتابی بیرون می‌دهند و دوستان دوروبرشان زیاد می‌شود، برای خودشان دسته و گروه درست می‌کنند و با کار مافیایی می‌خواهند ادبیات را دچار بیماری کنند. و هست. دچار بیماری هست. چنانچه عده‌ای اجازه نمی‌دهند عده‌ای نوجو به ادبیات بپیوندند.

دوستان خوبم در این شماره مرا یاری دادند از همه‌شان متشکرم.

این شماره، دوباره به من یادآوری کرد که ادبیات داستانی زنده است. دوباره کسانی هستند که ادبیات می‌نویسند که فکر می‌کنند به کلمات و نمی‌گذارند کلمات از میان بروند. این شماره، دوباره داستان، دوباره کلمه و دوباره روایت. بعضی داستان‌هایی که خواندیم آنقدر نو و تازه و روان بودند که حیفمان می‌آمد نباشند اما ناچار بودیم که حذف‌شان کنیم. این شماره را به احترام کلمات برپا می‌کنیم که نه سیاست‌اند، نه اقتصاد‌اند، نه قیمتی دارند.

علیرضا اجلّی

داستان کوتاه 3

cofedastan — Sat, 05 May 2012 23:15:00 GMT

«تیمور قادری لیسانس روانشناسی دارد. در گفت‌وگویی که با او داشتیم نقل قولی از مرادی کرمانی می‌آورد که: «نوشتن برایم حکم نجات از وضعیت قبلی‌ام است» داستان‌اش را با شوخ‌طبعی و خونسردی روایت می‌کند و از ابتدای داستان هم کم‌وبیش می‌توان فهمید که موضع انتقادی نسبت به شهرنشینی دارد و نگاه سمبولیک‌اش به سیاهی و چرک و چربی ناشی از هوای آلوده‌ی تهران جذابیت‌های خاص خودش را دارد: «اين هوای تهران هم انگار چربی دارد. هر وقت می‌روی بيرون و توی خانه خودت را می‌خوارانی، چرک تا عمق چهار ميلی‌متری ناخن‌ات را لاک سياه می‌زند و بايد حمام بروی» از زبان خودش با او آشنا می‌شویم»

نویسنده از زبان نویسنده:

تیمور قادری هستم. متولد 1369، استان کردستان، شهرستان کامیاران. لیسانس روانشناسی دارم. نتیجه چهارسال نوشتن‌ام نگارش دو مجموعه داستان «تابستان سرد» و «آدرسی که من گم شده ام» در طیف سنی کودک و نوجوان می‌باشد که هردو به ترتیب در سال های 87 و 89 برنده جایزه جشنواره جوان خوارزمی در بخش ادبیات شده اند. علاوه بر این، 18 داستان کوتاه از بنده در مجلات مختلف کشور به چاپ رسیده است و درسال 87 داستان «ساده، مثل باران...» جایزه بهترین داستان سال مجله‌ی اطلاعات هفتگی را به داوری آقای علی اصغر شیرزادی بدست آورده است. از اقتباس از داستانهایم نیز سه فیلم کوتاه با عنوان «چیدن سپیده دم»، «انار میوه‌ی بهشت است» و «بر اساس خاطرات مادربزرگم» ساخته‌ام که تا به حال در 21 رویداد سینمایی شرکت داشته‌اند و در کل 14 جایزه داخلی و خارجی به دست آورده اند.

قبل از خواب شب بخیر بگو نویسنده: تیمور قادری

اين هوای تهران هم انگار چربی دارد. هر وقت می‌روی بيرون و توی خانه خودت را می‌خوارانی، چرک تا عمق چهار ميلی‌متری ناخن‌ات را لاک سياه می‌زند و بايد حمام بروی. صابون و حوله‌ات بايد جدا باشد، به تيغ‌ها دست نزنی چون اچ‌آی‌وی شايع شده. يک عمر با حوله‌ی دست و صورت خودم را خشک كرده‌ام. "ما"‌ی شهرستانی را چه به اين حوله‌های سرتاپا پوست خرسی. اين‌ها به كنار، وقتی "تو"‌ی شهرستانی از خجالت آب می‌شوي كه از حمام بيرون می‌آیی و فرشته‌ای با لباسی سفيد و ماسکی بر دهان، توی حمام می‌رود و عمليات پاک‌سازی را با ضدعفونی‌هایی كه تبليغات ماهواره قدرت پاک‌كنندگی‌شان را بی‌نظير توصيف كرده است، انجام می‌دهد. ده دقيقه حمام كرده ای، نيم ساعت پاک می‌كند.

دوست ندارم مثل بعضی داستانها در خلال روایت و گفتگوها بفهميد مثلن فلان شخصيتِ داستان خصوصيات اخلاقی و رفتاری‌اش اين طور است.

توصيف برادرزنم: قد كوتاه، چاق، صورت گرد، موهای هميشه‌ی خدا رنگ كرده، خوشگل.

خصوصيات اخلاقی‌اش: در نگاه اول تو می‌گویی حضرتی را ملاقات فرموده ای. ولی خدا نكند بفهمی زير آن نقاب چه خبر است. اصلن از مهمانهایی خوشش نمی‌آيد كه برای كار خودشان بهشان سر بزنند. اين عادتش را ديروز فهميدم. دوشنبه‌ی گذشته خواهرم از شهرستان براي دكتر آمده بود خانه‌شان. همين عصر كه روی مبل لم داده بود و اين سريالهای آبكی ماهواره را تماشا می‌كرد، بهم گفت از مهمانهایی كه برای كار خودشان بهشان سر می‌زنند بيزار است. و فهميدم كه آن سه روز و نصفی را كه خواهرم آنجا بود، به قول پدرم روی چشمش بوده. البته نه از روی رحمت، زحمت.

عاشق غيبت است و دنبال حرفي كه تا خاندانش توی بوق بكند. البته همه‌ی اينها توی زنهای ديگر يافت می‌شود. چيزي كه خارق‌العاده‌س و ديشب هم كابوس‌اش را ديدم، اين است كه از جيک‌وپوک آدم، دقيقن مثل خودِ آدم، خبر دارد. ديروز به اين نتيجه رسيدم من كه تا به حال خودم را هم نشناخته‌ام، بايد از اين به بعد به او رجوع كنم تا بهتر خودم را بشناسم!

می‌خواهم توی اين داستان همه چيز را بگويم و خالی شوم. بگويم تا وقتی فهميد كلاسهای كارگردانی‌ام شش ماه طول می‌كشد، شروع كرد به منصرف كردنم. گفت: «بپرس ببين شهريه‌اش چقدره.» پرسيدم. گفتند: «نهصدوهفتادهزارتومان.» گفت: «همان یک ميليون‌تومان. اينها آنقدر زرنگ‌اند كه نمی‌خواهند برود توی عدد یک ميليون و يارو بگويد: اوووه! گفت برای تو وحشتناک است، وحشتناک!» و شروع كرد از درآمد كمِ پدرم و وضعيت خودم توی اين شهرِ به قولش درندشت مثال آوردن.

اصلن طوری است. تصميم كبری هم گرفته باشی، طوری پشيمانت می‌كند كه صد تا كتاب «شما عظيم‌تر از آنی هستيد كه می‌اندیشید» هم نتواند به حال اولتان برتان گرداند. آخر سر هم به اين احساس كه می خواهد بفرستدت شهرستان لگد می‌زني و باز می‌كنی آغوشت را به سوی نصيحت منطقی و دلسوزانه‌ی زنی مهربان بنام فرشته. البته اول می‌خواستم اسمش را عوض كنم. مثل داستانهایی كه چون فلان شخصيت‌اش كار بزرگی می‌خواهد انجام بدهد، اسمش را می‌گذارند جلال. اسمش فرشته است و داستانم را هيچ كجا هم چاپ نكنند باز فرشته است. از این پارادوکس خوشم می‌آید که معنی اسمش هزار سال نوری با خودش فاصله دارد.

مدام می‌خواهد از برنامه‌ام سر در بياورد. می‌خواهد ببيند حالا كه بلانسبت مثل خر توی گلِ حرف‌هايش گير كرده‌ام، می‌خواهم چكار كنم؛ يا به تعبيری ديگر از كدام خاكی كه برايم سرند كرده بر سر بكنم. می‌توانم اصلن جواب حرف‌هايش را ندهم و كلاسم را بروم. ولی واقعن نينا وقتی بزرگ شد و توی مدرسه برای اخاذی بيشتر پرسيدند مادرش چكاره است، به درک، فوقش زياد گرفتند، بگويد خانه‌دارِ روان‌شناس. طوری رفتار می‌كند دوست داری از خانه‌اش بزني بيرون: گور پدر سينما.

از ترس تمام كتاب‌هايم را زير تختخواب‌شان انداخته‌ام. هر روزنامه‌ای را كه توی اتاق رها باشد توی سينک ظرفشویی می‌اندازد و شير آب هم به محضی كه لمسش كرد، با فشار باز می‌شود. خيس كه می‌شود، مثل توپي گِرد و روانه سطل آشغال می‌كند.

هر وقت از خانه بيرون می‌روم بايد طوری خارج شوم تا صاحب خانه نفهمد. می‌گويد خواهرم پارسال چهار ماه اينجا بوده. هر وقت از خانه بيرون می‌رفته، صاحب خانه در را باز می‌كرده و طوری - مثل توی اين فيلمها، وقتی كسي به ديگری خيانت بزرگی كرده - تماشايش می‌كرده. چهارده روز اينجا هستم تا به حال چيزي نديده ام. ولی هر بار كه بيرون می‌رفتم آماده بودم تا دری كه هر روز دو جفت كفش جلوی درش است باز شود و مردی با نگاهش بگويد: "تو"‌ی شهرستانی پونزده روزه اينجا چكار می‌كنی؟ من به سه نفر خونه اجاره دادم. گورت رو گم كن.

چند شب است مدام یک كابوس تکراری می‌بينم: صاحب خانه سينک ظرف‌شویی را پر از آب می‌كند و توی آب خفه ام می‌كند. فرشته با تيغی به طرفم می‌آيد و می‌گويد: «مگر نگفتم اچ‌آی‌وی شايع شده. ببين، نينا ايدز گرفته!» و با تيغ سرم را بيخ تا بيخ می‌بُرد. اما خون نمی‌آيد.

توی اين چهارده روزی كه اينجا هستم، دقيقن بيست‌و‌سه‌تا كابوس ديده‌ام كه شانزده‌تا را خيلی خوب يادم هست. و تا حالا هم جرئت نكرده‌ام برای كسی تعريف‌شان كنم. فرشته معتقد است نبايد خواب را تعريف كرد و الا آن اتفاق حتمن می‌افتد و از اين جور خرافات.

ديروز دربه‌در دنبال یک كتابِ بنام «بیست فيلمنامه‌ی كودک و نوجوان» بودم. بعد از كلی گشتن بالاخره پيدايش كردم. پارک لاله دو تا از فيلمنامه‌ها را خواندم. ساعت يازده صبح بود. بايد حداقل يازده‌ونيم میشد تا می‌رفتم خانه. چون نبايد صدای زنگ اف‌اف بيدارش می‌كرد. تا سه تا شير از اين سوپری‌ها برای نينا گرفتم - از آن مغازه‌هایی كه به قولش قصد اخاذی ندارند و دولتی می‌فروشند و ارزانتر هم هست – يازده‌ونيم شد.

آرام دستم را روی بوق اف‌اف گذاشتم. باز كرد؛ بدون اين كه بپرسد کی است. توی حياط نينا را ديدم كه كاسه‌ای دستش بود. زبانش را برايم بيرون آورد. روی زبانش پسته و بادام هندي خرد شده‌ی تغذيه‌ی صبحانه اش بود. رفتم تو. شُل و بی‌حال داشت روسری‌اش را زير چانه اش گره میزد. سلام كردم. صدايش عوض شده بود؛ چون بينی اش را گرفته بود. جورابم را كندم. رو به نينا كلمه‌ی تازه‌ای كه سر زبانش انداخته بودم و دوست داشت را گفتم: «شيمين شيمين، شيمين شيمين.» می‌گويد نه و پا به فرار می‌گذارد و چند تا بادام هندی از كاسه اش می‌افتد. من خاله اش را تحسين می‌كنم كه چهارماه آنجا بوده و نينا روزبه‌روز بيشتر و بيشتر به او علاقه پيدا می‌كرده. من كه واقعن توی اين ارتباط‌ها بی‌استعدادِ بی‌استعدادم. نينا فقط روز اول دوستم داشت. هر بار من را می‌بیند عروسک «شرک»اش را به بدنم می‌كوبد. چطور آدم جوش نمی‌آورد؛ وقتی كه نينا توی اتاق بيايد و كتاب خيسِ‌خيسی را دستش ببينی كه احتمالن نيم ساعتی توی قايق بادی اش توی حمام با آن بازی می‌كرده. طوری كه چشم می‌خواهد ببينی عنوان كتاب «بيست فيلمنامه كودک و نوجوان» است.

ديروز از كارگاه آموزش فيلمسازی زنگ زدند. فرشته گوشي را برداشت. گفتند برادرتان گفته‌اند كلاس‌ها را قسطی كنيم. مخالفتی نكرديم. ولی تا حالا نيامده و فردا هم كلاس‌ها تشكيل می‌شود. فرشته می‌گويد كه با كلاس زبان‌اش تداخل دارد. و چند دروغ ديگر كه من ترجيح می‌دهم حمام بروم چون دارد دير می‌شود.

توی حمام ژيلت را روی چند تار موی جلوی لبم می‌كشم. جوشی كه تازه سروكله‌ی قرمزش پيدا شده می‌تركد. كاشكی اين چند تار مو را هم نداشتم. به قول سعید، دوستم ،ژيلت كمتر، زندگی بهتر.

تَق می زنند. فرشته می گويد: «لباس هات را دور خودت بپيچ نينا می‌خواهد بياید توالت.» اگر اين بدقواره‌ی توی حمام، توالت فرنگی است، نينا سنتی اش را دوست ندارد. هيچ وقت تا حالا از کارشان سر در نياورده‌ام و خاطره‌ی استفاده اولين بارم از آن يادم نمی‌رود. اصلن يک جوری است. براي يكی مثل من كه فقط تو فيلم ها آنها را ديده ام واقعن مزخرف است.

نينا تلوتلوخوران تو می‌آید. دستش را روی چشم‌اش گذاشته. برايش زبان بيرون می‌آورم. جيغ می‌كشد. فرشته به در می‌كوبد: «لباست رو كنار نزنی! نينایی خوبی؟»

فرشته دارد برايم ساندويچ درست می‌كند. نينا هم تو اتاقش شرک را سوار سه چرخه اش کرده. تمام مجله‌هایم را که این دو هفته در تهران خریده‌ام از زیر تخت بیرون می‌آورم و توی ساکم جا می‌دهم. زیپ را به زور می‌بندم. دوست دارم مثل فیلم‌ها کات بخورم ترمینال. تعجب می‌کنم چطور این پانزده روز اینجا زنده مانده‌ام. سخت نیست که شب‌ها به نینا شب بخیر بگویی. این سخت است که فرشته طعنه بزند که: «اندازه‌ی یک بچه‌ی چهار ساله نمی‌فهمی؛ چون شب‌ها به نینا شب بخیر نمی‌گویی.» شب‌ها نینا با قصه‌های کوتی‌کوتی‌اش می‌خوابد و من با این درد.

راستی! توی این داستان هیچ از برادرم نگفتم. به نظرم بود و نبودش قصه را جلو نمی‌برد؛ چون تا اندازه ای که در زندگی خانوادگی اش نقشش بی تاثیر است، در این داستان هم به همینطور.

می‌خواستم قصه را سوزناک تمام کنم و خواننده دلش بسوزد. مثلن بنویسم: «به بلیتم نگاه می‌کنم. جلو ساعت حرکت عدد سه را نوشته‌اند. ساعت یک‌وسی‌و‌دودقیقه است. فرشته تو اتاق می‌آید. می‌گوید دیرت نشود. می‌گویم هنوز مانده تا ساعت سه.» و او بگوید: «اینجا که شهرستان نیست، تهران است. ترافیک دارد. برو که زود برسی.» و آخر سر هم یک توصیف جگرسوزانه از حس و حالم بدهم و پایان. ولی چرا دروغ بگویم. فرشته به اتاق می‌آید. می‌گوید: «دوست داشتم می‌ماندی. نمی‌دانی چقدر پیش دوستم زهرا پُز دادم که برادر شوهرم کلاس کارگردانی شرکت کرده. میخواد فیملساز بشه.»

و من چقدر متنفرم از این دو رویی﷼

با نویسنده گفت‌وگویی انجام دادیم که می‌خوانید:

کافه داستان: برای چه داستان می‌نویسید و انگیزه‌تان از نوشتن داستان چیست؟

تیمور قادری: این جوابی است که همیشه دنبال آن بوده‌ام. اما با خواندن مصاحبه‌ای از آقای مرادی کرمانی که در جواب همین سوال به زیبایی گفته‌اند: «نوشتن برایم حکم نجات از وضعیت قبلی‌ام است»، من هم به نوعی به پاسخ رسیده‌ام. با چیزهای که می‌نویسم به قول فلانری اکانر توی واقعیتم شیرجه می‌زنم و در پی یافتن خودِ دیگرم هستم که شنا کردن بلد نیست و هر لحظه ممکن است غرق شود...

کافه داستان: مشکلات داستان‌نویسی امروز ایران از دید شما چیست؟

تیمور قادری: چون این شماره کافه داستان درباره «پست مدرن» است، سعی می‌کنم جواب‌هایم هم به هدف این شماره بخورد! یعنی پاسخ‌هایم ارجاع به متن‌هایی است که درباره این سوالات خوانده‌ام! جایی خواندم که نویسنده‌ای خارجی می‌گفت حقوق مقرری ماهیانه می‌گیرند. تمرکز نویسندگان ما در این وضعیتی که بر ادبیات و آینده‌اش حاکم است، پایانش را حتی نمی‌توان در سه رده‌ی پایان هر داستان که می‌تواند بسته، باز و کنایی باشد حدس زد. نویسندگان ما بر اساس منبع درآمدشان به دو دسته تقسیم شده‌اند: آن‌هایی که شغلشان نویسندگی است و آن دسته که شغل دیگری دارند و در کنار آن به نوشتن مشغول هستند. و این بشدت یک تراژدی مدرن است و دسته‌ی اول محکوم به: «پُرنویسی دُر نویسی نمی‌شود» هستند و دسته‌ی دوم ناراضی.

ک.د: اگر درباره‌ی داستان‌تان حرفی دارید بگویید.

ت.ق: برادرزنم این داستان را بخواند، چقدر رابطه‌مان شکر آب بوده، شما بدترش را در ذهنتان ادامه تصور کنید...

ک.د: به نویسندگانی که تازه داستان‌نویسی را شروع کرده‌اند چه توصیه‌ای می‌کنید؟

ت.ق: همینگوی می‌گوید: هر روز بنویسید و موفقیت خود را ثبت کنید و الا این کار را ترک کنید. و حتی چارلز بوکفسکی این را شعر می‌کند. و چون خودم هم تازه‌کارم، پس به خودم می‌گویم: نوشتن تنها یک قلم و تخیل روان می‌خواهد. پس بعد از اینکه همه چیز را دور ریختی، بشدت بخوان و بنویس. تنها هدیه‌ی تو نه شهرت است و نه چیزی دیگر، گردش در وادی شهود و خیال و رویاست و همین. پیامک دیشبم را برایتان می‌نویسم: ما زندگی نمی‌کنیم که قصه بنویسیم، قصه می‌نویسم تا زندگی کنیم...

ک.د: در پایان اگر حرفی دارید؟

ت.ق: قسمتی از شعر چارلز بوکفسکی و یک جمله‌ی قصار از کاترین آن جونزِ فیلمنامه نویس: اگر علیرغم همه چیز/از درونت نمی‌شکفد/انجامش نده./اگر ناخواسته از قلب و ذهن و دهان و دلت بیرون نمی آید/انجامش نده./اگر مجبوری ساعت ها بنشینی/و به صفحه‌ی کامپیوترت خیره شوی/یا پشت ماشین تحریرت قوز کنی/و دنبال کلمه بگردی/انجامش نده.

کاترین آن جونز: «آینشتاین اشتباه می‌کرد: جهان نه از اتمها که از داستانها ساخته شده است.»

خراش نویسنده: مریم غلامی

تمام تنش را سوهان کشید. برای مردان زنگ زدگی چندان اشکالی نداشت، اما کسی از تمیزی بد ندیده بود. دهانش را بست و بینی‌اش را گرفت و فوت کرد. به مرور حتما تمام غر شدگی‌ها خوب می‌شد. جلوی آینه ایستاد و خودش را نگاه کرد. چشمانش را بست و بین چشمها کمی روغن زد. تصویر را نگاه کرد. تصویر برق می‌زد. دستهایش را جلوی چشمانش گرفت تا نور به چشمانش نرسد و تصویر را واضح‌تر ببیند. تصویر زن آدم واضح‌تر شد. باز اما گم بود. خودش می‌دانست چیست. خودش می‌دانست کیست.

چشم بازنکرده رویش را از آینه برگرداند. دوست داشت دنبال تصویر برود. دوست داشت دنبال تصویر بدود. چند قدم راه رفت. انگاری تصویر دورتر می‌شد. سرش خورد به قاب در. درد گرفت. پیرهنش را از چوب لباسی پشت در برداشت و تن کرد.

باران تمام درزهایش را می‌شست. آب و روغن از پایین پایش تا جوی آب یک جوی باریک راه انداخته بود.

سید خندان، سید خندان. کوبید به مرد کناری و دستگیره را گرفت و چند قدم با تاکسی جلو رفت. نشست تو ماشین. خودش را رها کرد. زن کناری غژوغژی کرد. جوان بود اما جا به جا غری داشت.

برگشت و خورسید را نگاه کرد. نصفش زیر ابر نبود. چشمهاش را که می بست تو نور خورشید تصویر زن واضح‌تر می‌شد. دوکی شکل. روغن از شیار چشمش خارج شد. تصویر محو شد. چه‌قدر یک زن باید سوهان می‌خورد تا این شکلی شود؟ نمی‌شد. مثل شعله بود تصویر. مثل دود.

درد در تمام تنش پیچید. زانو نبود. زن کناری موقع کرایه حساب کردن ساعد او را خراشیده بود. یک تکه از دست زن کنده‌شده آویزان بود. زن یک لحظه نگاهش کرد و دوباره رو به راننده کرد. دستش می‌سوخت. جای خراش برق افتاده بود. زن حتی تعارف نکرده بود یک تفی کند روی زخم بلکه زودتر زنگ بزند دردش بهتر شود. نمی‌شد ساکت بماند.

- خانم کاش یک سوهان به دستتون کشیده بودید. خراشم داد. شما یک خانمید اینجوری درست نیست.

زن نگاهش نکرد.

- ای آقا! چه ربطی داره. اتفاقه پیش میاد. اگر خودمو سوهان می‌زدم یک اتفاق دیگه پیش میومد. نمی‌تونین به من گیر بدین. چشمهاتونو ببندین به تصویرتون خیره شین درد فراموش می‌شه.

بحث با او فایده نداشت. خراش که برداشته بود، اعصابش هم خرد می‌شد. صورتش را چسباند به شیشه. لپش گرم شد. خانه‌ها یکی یکی جا می‌ماندند. یک لحظه تصویر را با چشم باز دید. تو پیاده رو. سفید. دوکی شکل. گردنش را چرخاند. به جن و پری و آدمیزاد اعتقاد نداشت. گاهی اما تصاویر را اینطور واقعی که می‌دید گیج می‌شد. حتی اگر ثانیه‌ای بعد محو می‌شدند.

زن کناری دستش را به روسری‌اش گرفته بود، انگار از عمد بخواهد او که سرش را بر‌می‌گرداند خراش بردارد. عمرا رو دست می‌خورد. تو چشم زن نگاه کرد. زن دستش را آورد پایین. دوباره گردنش را برگرداند و بیرون را نگاه کرد. زن چیزی گفت.

- بله؟

- با خودم بودم.

مردها و زنها و چترهاشان . چشمها را بست.

- تا رسالت هم می‌رم. کسی سیدخندان پیاده می‌شه؟

- آه! خوابم برده بود؟پیاده می‌شم. یک نفر.

زن دنبالش کشیده شد.

- ببخشید آقا مثل اینکه دستم به گردنتون گیر کرده. یک نفر آقا یک نفر.

- چی بگم آخه خانم؟ حرف هم بزنیم ناراحت می‌شید. گریه داشتی می‌کردی. صبر کن الآن آزادش می‌کنم.

- اون موقع حق با من بود ولی الآن کوتاهی کردم. برید تو پیاده‌رو بایستید، تا من آزادش کنم.

زن با دست دیگرش، پایین شالش را از شانه مرد کنار زد. ساکت شد و نگاه کرد:

- خانم من عجله دارم. بی‌زحمت سریع‌تر.

زن گفت:

- نمی‌تونم. ما خال‌جوش خوردیم به هم.

مرد خودش را عقب کشید. زن هم کشیده شد.

- چی کار کردی زن حسابی من خواب بودم؟ چی چی خال‌جوشه؟ امکان نداره خال‌جوش باشه. من گرمایی به تو ندارم. کو تا خالجوش؟ من تمام وقت تصویر یک آدم دوکی شکلو می‌بینمو تو یک سوهان تو زندگی‌ات نخوردی. همه چی‌ات ‌ات مکعبیه.

زن رویش را برگردانده بود. فقط دستش به گردن مرد بود.

- من از قصد هیچ کاری نکردم. هیچ کاری. نمی‌خواستم اینطوری بشه. چشمهاتو که بستی فهمیدم تصویر داری. فکر می‌کنی من ندارم؟

به مرد نگاه کرد. مرد چشمهاش را بست.

- الآن هم داری به تصویر نگاه می‌کنی؟

- نه دارم سعی می‌کنم تمرکز کنم یکجوری با این شرایط نگاه کنم. تصویر کجا بود. شونه‌ام درد گرفته.

- یا می‌خوای تصویر ببینی. یا می‌بندی که منو نبینی. از این دو حال خارج نیست.

نیمکت کنار پیاده‌رو را نشان زن داد.

- من که هر جا بری دیگه مجبورم دنبالت بیام. آزادی ندارم تصمیم بگیرم. اگه اعصابت خرده نمی‌خواد اصلا بگی کجا می‌ری.

با دست راستش دست زن را یکجور راحتتری گذاشت روی شانه‌اش. شال زن را روی آن مرتب کرد. از مغازه جلوی نیمکت دو تا بستنی قیفی خرید.

- بپا از ته‌اش نچکه.

زن بستنی را بالای دستش گرفت. خراش از حالت یک خط صاف درآمده بود. زن پرسید:

- این بیشتر درد می‌کنه یا خال‌جوش؟

- نوچ شدم. تف کن روش. هیچ کدوم. سر شدم دیگه. تو می‌خواستی سیدخندان پیاده شی یا رسالت؟

- حالا دیگه لابد می‌خواستم سیدخندان پیاده شم﷼

داستان کوتاه میهمان

cofedastan — Sat, 05 May 2012 22:15:00 GMT

«رکسانا ایور متولد سیزدهم خرداد 61 است. می‌گوید دوست دارد نویسندگی شغل‌اش باشد. در داستانش از ویرانی یک رابطه گفته و چند سالی است که کارگاه‌های مختلف را تجربه می‌کند. رشته‌اش مهندسی محیط زیست است و می‌گوید اگر نویسندگی شغل‌اش شود و درآمدی از این راه داشته باشد محيط زيست را می‌بوسد و می‌سپارد به اهلش.»

نویسنده از زبان نویسنده:

من رکسانا ايور هستم. متولد سيزدهم خرداد سال 61. هر وقت هر جا اسمم را می‌گويم می‌پرسند: رکسانا چی؟ و من صدايم را می‌اندازم توی گلويم و يک‌کم بلندتر از معمولِ حرف زدنم، هجی می‌کنم: الف... ی... واو... ر. ايور، اسم يه منطقه تو شمال شرق استان سمنان. آن وقت اگر پاپيچ بشوند می‌گويم که جد پدريم می‌رسد به خان و خان زاده‌های ايل بختيار. حالا ربطش با سمنان بماند... نه خودم آنجا را ديده‌ام، نه پدرم و نه پدر پدرم. نصيب من از خان زادگی رنگ سياه چشم و ابرويم است. ابروها فقط به زور روغن و پماد و ضماد مانده. اينها را بگذارم کنار، ارثيه پدری می‌رود به باد فنا. بگذريم... موقع کنکور، انتخاب اولم مهندسی محيط زيست بود. امروز خرج روغن و ضماد ارثيه پدری از همين رشته در می‌آيد. دوستش دارم، بد نيست. به شرط آنکه صبح زود بيدار شدن و فحشهای ناموسی و چارواداری زنگ ساعت نباشد. از بچگی، از خيلی خيلی بچگی عاشق خواندن بودم. عاشق اينکه روزی، جايی بزنم زير آواز و خلق خدا مات بمانند و من قوی‌تر بخوانم و جمعيت دم بگيرد: دوباره- دوباره... يادم است خيلی قبل‌تر از اينکه مدرسه بروم صدها شعر گفتم و هرشب بعد از اينکه مسواک می‌زدم، پشت بزرگترين مبل مهمانخانه می‌خواندم. آدمها ريز‌ريز اشک‌هايشان را با دستمالهای سفيد و تميز پاک می‌کردند و تا مادرم کشان‌کشان مرا ببرد توی رختخواب، صدای کف‌زدن‌ها تمام خانه را پر می‌کرد. وقتی دستم رفت توی جيبم، همين دوباره- دوباره‌ها پای مرا باز کرد به کلاس و آموزشگاه. درس پشت درس، تمرين پشت تمرين، کلاسيک، سنتی... اما من خواننده نشدم که نشدم. هنوز موقع خواندن عرق می‌کند کف دستهايم. ولی نوشتن فرق داشت. هنوز هم فرق دارد برايم. شعرهای پشت مبل مهمانخانه رسيد به عاشقانه‌های دفتر شعر و پسر همسايه... هرچند اين روزها چشمه جوشان شعرم خشک شده، نمی‌دانم عارضه سن است يا ايراد پسر همسايه‌مان... اما هنوز نگه داشتم تمام دفترهای آن دوره را، طراوت آن روزها سر ذوقم می‌آورد. اما اينکه کار کی و چطور رسيد به داستان... هر چه فکر می کنم تصميم واضحی خاطرم نمانده. فقط اين يادم است که همکلاسی نيمه غريبه‌ای دوره‌ای معرفی کرد... کارگاه خلاقه داستان کوتاه. رفتن همان و پاگير شدن همان. آخ که نمی‌دانيد چقدر کيف می‌کنم از نوشتن. نوشتن، نوشتن، نوشتن. اگر بتوانم خرج ضماد ارثيه پدری را از اين راه دربياورم عليرغم تمام علاقه‌ام، محيط زيست را می‌بوسم و می‌سپارم به اهلش.

از امروز نویسنده: رکسانا ایور

-نميای تو؟

-ديره ديگه. تو هم خسته‌ای...

-نه، خسته نيستم . دوست داشتم بيايد.

-فردا هم بايد زود بيدار شی...

مزخرف می‌گفت. خودش هم می‌دانست فردا کار مهمی ندارم. دلش نمی‌خواست شب بماند. می‌دانست بيايد کار می‌کشد به بوس و بغل و رختخواب. نمی‌خواست. هنوز بابت عصر ناراحت بود. خوب من هم ناراحت بودم. شب بخير گفت و منتظر شد بروم تو و در را ببندم. چراغ را روشن کردم و کفشهايم را درآوردم. انگشتهای جمع‌شده پايم راحت شدند. چقدر خانه خوب است. پالتو را آويزان کردم و پريدم توی حمام. ای کاش می‌آمد. هيچ وقت دوست نداشتم دعوا و قهر بکشد به فردا. جوراب‌هايم را چپاندم توی سبد لباسهای چرک. کم مانده بود سبد فوران کند. يادم باشد ماشين را روشن کنم... شير را جوری باز کردم که آب ولرم باشد. نبايد اينطور می‌کرد... تقصير خودش بود... صابون صورتم داشت تمام میشد. دعوا بايد همان موقع تمام شود. نهايت بکشد تا شب، قبل خواب بايد تمام شود... اين را همان اول بهش گفته بودم. قبول کرده بود. دو سه ساعتی، سرد میشد، گه میشد تا ا ا ا ا ا ا ا کم‌کم يادش برود و دوباره بشود جمشيد جان... هر چند بنظرم تازگی ها ديرتر يادش می‌رفت. کف های قرمز و نارنجی از صورتم می‌ريخت توی دستشويی... چطور بعضی ها بيست‌وچهارساعته با اين همه ماله و بتونه سر می‌کنند؟ خفه می شود پوست. شلوار تو کرکی ام را از کمد کشيدم بيرون و ولو شدم روی مبل. کنترل تلويزيون روی ميز نبود. زير مبل را نگاه کردم. زير تشک . . .آهان. . .پشت کوسن . . . کانال 1، کانال2 کانال 50 کانال 100، اين مزخرف چرا هيچ وقت هيچی ندارد؟ کدام بی شرف هايی اين کانال ها را مديريت می کنند؟ پاهايم را دراز کردم روی ميز. چقدر خسته بودم. امروز عجب روز مزخرفی بود. جلسه پشت جلسه.گزارش پشت گزارش. هميشه هم طرف حساب، يک مشت گاو و گوساله اند . . .اين هم از شب. سبد لباسها را از لای در باز حمام می ديدم. . . ارزش نداشت بگذارم برای يک وقت ديگر. . . بيشتر لباسهايم اون تو بود. . .کشان کشان بردمش توی آشپزخانه. چرا نيامد جمشيد؟ مگر بار اول بود حرفمان می شد؟ بدتر از اين دعوا کرده بوديم. . .اين ننر بازی ها يعنی چه؟ زنگ موبايل بلند شد. زنگ دلنواز موبايل. . . جمشيد عزيز. . . منهم بيخودی بزرگ می کنم هرچيزی را . . .کيفم کجاست؟ خدا کند قطع نشود. . . توی اتاق خواب من هم که شتر با بارش گم می شود. . .کنار در خانه بود کيفم . . .روی زمين. . .قطع نشه قطع نش. . .إ . . مامان ؟ نه قربونت برم، فکر نمی کردم تو باشی، ميام حتما. . .پنج شنبه ديگه. . .؟ بله . . قفل کردم در رو .. . مامان . . .؟ مگه بچه م؟. . .چرا جمشيد نبود؟ چرا زنگ نزد که بگويد دوست دارد شب را بيايد؟هان؟ نمی دانم، شايد منهم نبايد قضيه خانه نيلوفر را دوباره پيش می کشيدم. داغ کرد. اصلا امشب چی شد؟ يک بحث ساده احمقانه چرا کشيد به اينجا؟ قضيه که جدی نبود.يعنی سر چيز مهمی نبود. . .چرا اينطوری شد؟ هرچند من هم اين موقع ها کم گه بازی در نمياورم.صدای پر شدن آب توی مخزن لباسشويی بلند شد. . .کاش توی ماشين مثل عنق منکسره نمی نشستم. . .ای کاش همان موقع که نشستيم توی ماشين خم می شدم و نرمه مخملی گوشش را می بوسيدم. چرا نکردم؟ اه. . .هميشه وقتی که بايد . . . دلم ضعف رفت برايش. شماره موبايلش را گرفتم. نکند جواب ندهد؟ و خنده ام گرفت. . .چه احمقانه. . .شده توی اين يک سال و چند ماه سر قهر جوابم را ندهد؟. . .بلند گفتم: نه، نشده. . .اما. . .اما اگر گوشی را برندارد؟ . . . صدايش پيچيد توی گوشی:-الو؟

-خوبی عزيزم؟

مکث کرد و گفت:-ای، بد نيستم. . .

داشت به سيگارش پک می زد. عاشق اين مکث هايش بودم.

-رسيدی خونه؟

- نه.

-ترافيکه؟

-نه، خلوت خلوت. برف گرفته . . .هوا عاليه، حوصلا خونه نداشتم . . افتادم تو بابايی دارم می رم سمت رودهن، يه چرخی بزنم. . .

تا آمد توی دهانم که بگويم ای کاش با هم می رفتيم گفت:

-تنهايی و سکوت بهم آرامش می ده.

-دلت می خواد تنها باشی؟

-نمی دونم، آره.

رفتم دم پنجره. عجب برف قشنگی. پس بيخود نبود اينهمه ابر درآسمان.

-جمشيد . . .دلم . . .دلم خواست باهات حرف بزنم.

-مرسی و پک محکمی به سيگارش زد، يا من اينطور فکر کردم. . .

-مواظب خودت باش، نصفه شب جاده. . .برف. . .من حالا حالاها بيدارم. . .اگه دوست داشتی بيا. . .خوشحال می شم بيای

- تو هم مواظب خودت باش . . مکث کارد. خوب کردی زنگ زدی عزيزم.

عزيزم را که گفت دلم روشن شد . . .

گوشی را گذاشتم تو جيب گرمکن توکرکی نازنينم و پنجره را باز کردم. به. . .چه هوايی. سرمای ملوس برف نشست رو صورتم. خوش به حال جمشيد که الان توی جاده است. . . کاش زودتر بيايد. از فکر اينکه توی اين هوا ولو شويم روی نازبالش های کنار شومينه و تا صبح حرف بزنيم خوش خوشانم شد. نفس عميقی کشيدم و هوا را با هوی بلندی فوت کردم بيرون . . . .چقدر خلوتی و سکوت شب خوب است. اصلا خيابان ها از يازده دوازده شب به بعد معرکه اند. . . نم باران هم بزند که هيچ، برف که ديگر محشر می کند . . .شبهای زمستان خانه پدری زل می زدم به تير چراغ سر خيابان. به دانه های برف که آرام چرخ می خوردند و زير نور نارنجی چراغ پايين می آمدند. الان که فکر می کنم قاعدتا همه آن شبها برفی نبودند. . . اما من فقط برفهايش يادم مانده. تير چراغ برق هم از همان سيماني های معمولی بود. اما ياد آن شبها که می افتم هميشه ريختش را شبيه چراغ برقهای فلزی توی کارت پستالها می بينم. از همانها که توی تاريکی کارت نورش زرد است وکنار يک نيمکت خالی است. سنگفرش ها خيس است و من آن موقع ها هوس می کردم با اولين پسری که دم دستم می آيد بپرم روی نيمکت و تا صبح همانجا حرفهای مکش مرگ ما بزنم. پنجره را بستم . . .خوب کردی زنگ زدی عزيزم. . .چقدر عزيزم را مهربان گفت. . .چرا فکر کردم دلگير است؟ . . . او هم دوستم دارد. . .شايد خيلی بيشتر از من. . . خيلی خيلی. . .عزيز دلم . . شلوارم را تا زانو جمع کردم و دستم را کشيدم روی ساق پايم. . .نرم نرم بود. ..کار عفت حرف نداشت. . .نوش جانش آن انعام. . .اما اگر ليزر کنم تا آخر عمر راحتم. . .کش سرم را باز کردم. . .موهايم هم تميز بود. . .ظهر دوش گرفته بودم . . .خدا را شکر که تا آمدن جمشيد کاری نداشتم. . . عطرم را از توی کيف درآوردم و پاشيدم روی گردن و دستهايم. . .حالا حالا ها نمی آمد، رودهن کجا و خانه من کجا؟ اما اگر خوابم می برد و با زنگ در از جا می پريدم، تر تميز و مرتب بودم. . .تلويزيون را خاموش کردم و دراز کشيدم. . . نور چراغ چشمم را می زد. . . آباژور را خاموش کردم و دوباره دراز کشيدم. . .سکوت مطلق بود. . .سکوت برف. . . آتش شومينه پيچ و تاب می خورد، انگار که هر شعله بخواهد پرواز کند، فرار کند و بقيه از پايين پايش را بکشند و بياورندش زير و دوباره يکی ديگر برود بالا و پرواز کند و دوباره پايش را بگيرند . . نورشعله کم و زياد می شد . . .کم نور. . .پر نور. . . ديوارها . . . سايه . . .روشن. . . کم رنگ . . .پر رنگ. . . ای کاش جمشيد کليد خانه ام را داشت، همينطور که دراز کشيده ام آرام می آمد و کنارم می نشست و من انگشتهايم را می لای موهای سفيد شقيقه اش. .بايد بدهم برايش کليد درست کنند . . . امشب هزار بار می بوسمش. . .تلافی اين مدت سردی . . .چرا اينهمه می پيچيم به پر و پای هم؟. . .چرا اينطوری شديم ما؟. . . من اصلا اين وضع را دوست ندارم. . .می گويم. . .همين امشب می گويم. . ..چه خوب که شعله شومينه آبی می سوزد . . .حوصله تعميرکار را ندارم. . .اصلا ندارم. . .چقدر سر آب دادن لباسشويی بدبختی کشيدم آن هفته. . .فقط آرامش دلم می خواهد. . . مجبور نباشی هيچ کار کنی. . .استراحت . . .آرامش . . .بيکاری. . .آ . . .ر. . . ا . . .

********

از سرما پاهايم را توی شکمم جمع کرده بودم. . . جيش هم داشتم. سر شب که چای نخوردم . . .آهان . . .مال دوغ بود. . . با جمشيد خورديم . . .حتما فردا بروم کليد ساز. . .صدای ماشين لباسشويی قطع شده بود. . . چقدر خوابيده بودم؟ساعت را نگاه کردم. چرا نيامده جمشيد؟ نشستم. موبايلم کجاست؟ آباژور را روشن کردم. کيفم را برداشتم . . .اه . . .کجای اين طويله گذاشتمش؟ کيف را برگرداندم روی ميز. . . کجاست؟ اه . . .دستم را کردم توی جيبم. زنگ نزده بود. sms هم . . .يعنی چه؟ چرا نيامد؟ چرا موبايل را جواب نمی دهد؟ خانه اش را گرفتم: لطفا بعد از شنيدن صدای. . .اه. . . گند. . .جمشيد کجايی عزيزم؟ نگرانتم، چرا نيومدی؟

نشستم روی مبل. شيشه عطرم روی ميز بود. چرا جواب نمی دهد؟ نشده بود تلفنم را جواب. . .اه . . .کجايی تو؟موبايلم لرزيد. . .يک بار. . .دو بار. . .سه بار. . .برای sms زنگ نگذاشته بودم . . . خودش بود. . .عزيزم، خيلی خسته م. ترجيح دادم تنها باشم، نمی خواستم نگرانت کنم. . . خانه اش را گرفتم: رفت روی پيغام گير. . .جمشيد، برمی داری گوشی رو؟جمشيد جان؟ برنداشت. . .موبايلش را گرفتم. . .چرا خاموش کرده؟. . .يعنی چه؟. . .دوباره خانه اش را گرفتم. . .لطفا بعد از شنيدن . . .جمشيد؟ واسه چی تلفن جواب نمی دی؟ موبايلت چرا خاموشه؟ چی شده؟ صدای سوت بلند شد. پيغام گير قادر به ضبط پيغام شما نمی باشد. . .چرا؟ . . .کی شده بود گه بازی ها بکشد به فردای دعوا؟ هان؟ کی؟ بلند جواب خودم را دادم: از امروز. . .توی دلم يخ کرد. . .انگار که هر چه توی سينه ام هست را هوفی کشيده باشند بيرون . . .خالی شده بودم. . .خالی خالی. . .دويدم سمت پنجره . . .اگر پنجره را باز نمی کردم حتما خفه می شدم. . . سرما تا ته گلويم را سوزاند. . . بخار از دماغ و دهانم می زد بيرون . . .آب دهانم جمع شده بود. . .نفس نفس می زدم . . . انگار هزار متر با دهان باز دويده باشم. . ده هزار متر. . .توی سرما . . .با دهان باز . . .توی برف و بوران. . . ولی برف هيچ جا ننشسته بود . . .آسمان صاف شده بود. . . دو سه دايره بالايی تير چراغ برق سيمانی کوچه از لابه لای شاخه های چنار پيدا بودند. خم شدم روی هره .چقدر احمقم که فکر کردم الان ماشينش را دم در خانه می بينم. . . .زمين خيس بود. . .خيس و تميز. . . نصفه های آبگيری شده پرتقال و ليمو پخش شده بودند توی سطل آشغال مکانيزه شهرداری﷼

رکسانا ایور نویسنده‌ایست که نویسندگی برایش جدی است. کارگاه‌های مختلف را تجربه کرده است. در داستان‌هایش روابط انسانی پر رنگ است و هر بار از زاویه‌ای نو به این موضوع می‌پردازد. گفت‌وگویی با او داشتیم که در ادامه می‌خوانید:

کافه داستان: برای چه داستان می‌نویسی و انگیزه‌ات از نوشتن داستان؟

رکسانا ایور: از نوشتن لذت می برم. لذت محض. شايد عشق به آفريدن يا يک جور تخليه عاطفی. توضيحش سخت است. در قدم بعدی، ارائه اين نوشته ها به مخاطب، اين لذت را کامل می‌کند.

کافه داستان: روز اولی که داستان نوشتی؟ تصمیم گرفتی بروی و بنشینی و شروع کنی به نوشتن. کدام روز بوده؟

رکسانا ایور: قبل از اینکه به مدرسه بروم دوستی داشتم که مهدکودک می‌رفت و من نمی‌رفتم. دوستم شعر و قصه های مهدکودکی بلد بود و می‌خواند و من بلد نبودم. من از خودم قصه و شعر می‌گفتم. 5-4 ساله بودم. به نظرم از همان‌موقع ها شروع شد. به محض اينکه توانستم بخوانم و بنويسم پدرم مرتب برايم کيهان بچه ها می خريدند و بعد هم کتاب های داستان. اين رفتار، تاثير بسيار زيادی روی تمايل من به نوشتن داشت. ايشان باعث شدند که کتاب جزء لاينفک زندگی من بشود. سالهای مدرسه بيشتر انشاء بود و خاطره نويسی و بعد هم شعر. آن زمان تمايلم بيشتر به شاعری بود. مخصوصا سالهای دانشگاه. بعد از دانشگاه يکی دوسالی کم کاربودم. علاوه بر شعر دنبال يک واسطه ديگر می گشتم. تا اینکه به طور خيلی اتفاقی با يک کارگاه داستان‌نویسی آشنا شدم.

ک.د: در کدام کارگاه‌ها شرکت کرده‌ای؟ آیا کارگاه‌های داستان‌نویسی کمک می‌کند که نویسنده رشد کند؟

ر.ایور: اولين دوره يک کارگاه داستان کوتاه خلاقه بود با تدريس آقای اجلی و بعد، حدودا 6 ماه در کلاسهای آقای آبکنار شرکت کردم و الان هم یک سالی هست که شاگرد آقای گلشيری هستم. اين دوره ها خيلی به من کمک کردند. آشنايی با مبانی داستان نويسی، اهمیت عناصر داستانی و نقدهای سازنده‌ای که در کارگاه ها بود بسيار کمک کننده بوده و هستند.

ک.د: به تئوری داستان علاقه داری؟ به مکاتب داستان‌نویسی؟

ر.ایور: بله. مقوله بسيار جذابی است. اما اصلن نمی خواهم که اين تئوری ها دست‌وپایم را ببندد به این مفهوم که از داستان‌نویسی جا بمانم و تئوری، جای داستان را بگیرد. عناصر داستان را می‌شناسم، با مکاتب آشنا هستم اما موقع نوشتن اصلن به اين مسائل فکر نمی کنم.

ک.د: کدام نویسنده‌های ایرانی را دوست داری؟

ر.ایور: خيلی ها. نام بردن سخت است. اما نوشته های رضا قاسمی جاذبه ديگری برايم دارد. مخصوصا رمان «وردی که بره‌ها می‌خوانند».

ک.د: نظرت درباره‌ی پست مدرنیسم؟

ر.ایور: خلق آثار پست مدرن احتياج به روحيات خاصی دارد. رها بودن از تابوها، فراغ ذهن. و البته مهم تر از همه اينها، اشراف روی قواعد و ساختار های داستان نويسی و بعد به هم ريختن و شکستن تمام اين قواعد و ساختارها.

ک.د: مشکلات ادبیات داستانی امروز ایران از دید شما؟

ر.ایور: مشکل اصلی این است که نمی شود به نویسندگی به عنوان یک شغل نگاه کرد. بنابراين نويسندگی تبديل می شود به شغل دوم شما. زمان مفيدتان صرف شغلی می شود که ممر درآمد شماست و قاعدتن زمان های مرده اختصاص پيدا می کند به نوشتن. اين مسئله بر حالات روحی نويسنده و البته کيفيت آثار تاثير گذار خواهد بود.

ک.د: در مورد داستان‌ات «از امروز» بگو.

ر.ایور: «از امروز» داستان ويرانی يک رابطه است. رابطه ای که «از امروز» رو به پايان است. این داستان ادامه‌ی مسیر داستان‌های قبلی من است.

ک.د: به نویسندگانی که می خواهند داستان‌نویسی را شروع کنند چه توصیه‌ای می‌کنی؟

ر.ایور:‌ کسی که بخواهد بنویسد باید خیلی بخواند. داستان‌های مختلف در ژانرهای مختلف و البته شرکت کردن تو کارگاه های داستان نويسی و آشنايی با مبانی رو هم توصيه می کنم.مهم تر از همه اينها باید نوشت، نوشت و نوشت.

ک.د: در پایان اگر حرفی داری.

ر.ایور: در وهله اول می خواهم از کافه داستان تشکر کنم. انتشار آثار در اين سايت، باعث دلگرمی نويسنده‌های تازه‌کار است. همچنين ازتمام اساتيدم، از تمام نويسنده هايی که آثارشان را خواندم و ياد گرفتم، و بيش از همه از پدرم تشکر می کنم. شايد اگر دقت و توجه ايشان نبود، من هيچ وقت وارد اين مسير نمی شدم.

نویسنده از زبان نویسنده:

سارا سعدلو هستم متولد تهران و بیست‌و‌پنج سال دارم. در حال حاضر ساکن مالزی هستم و مشغول به تحصیل. تاجاییکه به یاد می‌آورم از ده سالگی شروع به نوشتن کردم. البته که در آغاز نوشته‌هایم بیشتر از انشاهای کلاسی آغاز شد و بیشتر به صورت نثرهای ادبی بود. چهار سال است که به داستان‌نویسی روی آورده‌ام. از همان کودکی علاقه‌ی شدید به کتاب خواندن داشتم و فکر می‌کنم در دوران دبستان اولین کتاب‌هایی که خواندم تام سایر و هکلبری فین مارک تواین بوده است. به آثار چارلز دیکنز هم بسیار علاقه‌مندم. شاید به خاطر همین بعضی از داستان‌هایم فضای غربی دارد. تا چندی پیش به مقوله‌ی داستان‌نویسی جدی نگاه نمی‌کردم. اما کم‌کم بینشم عوض شد و حس می‌کنم باید جدی و حرفه‌ای پی‌اش باشم. علاوه بر بعد تلذیذ ادبی داستان خواندن و نوشتن، فکر می‌کنم ابعاد دیگری هم پشت نویسندگی باشد. همانطور هم که در کتاب عناصر داستان آمده است گرفتن اطلاعات و آگاهی از فرهنگ و رسوم ملل دیگر و شناخت بهتر انسان‌ها و پیچیدگی‌های شخصیت‌شان می‌تواند ابعاد دیگری باشد.

می دانی داستان ها زندگی کردن را راحت می کنند . وقتی داستان می خوانی می دانی که در عین اینکه در دنیای واقعی اتفاقی خارجی و ملموس را حس کرده ای ، خود را در دنیایی و زندگی دیگری غرق کرده ای که ممکن است هرگز زندگی تو نبوده باشد . نویسنده ها آنها دنیایی می سازند که تو اگر نویسنده نباشی قادر به ساختنش نیستی اما باز هم در دنیایی که ساخته ی دست آنهاست راه می روی و حس لذت تورا در یر می گیرد . من گاهی در این می مانم که چرا بعضی آدم ها کتاب نمی خوانند و شاید علاقه ای هم برای خواندن یک کتاب نشان نمی دهند . مگر می شود در این دنیای آشفته ی واقعیت ها زمانی نخواست که در توهم سیر کرد . در خیال بافی هایی که تو را از درد این زندگی دور می کند . زندگی واقعن پوچ است . اشتباه ما این است که برای آن به دنبال معنی هستیم و نظریه های پوچ فلسفی را معنای زیستن می دانیم . من که فکر نمی کنم هر روز از خواب بیدار شدن ، خوردن ، نوشیدن ، سر کار و مدرسه و دانشگاه رفتن و کار های روزمره ی همیشگی را انجام دادن پر از لذت و معنی باشد . همه ی این ها یا غریزه است یا عادت و یا خاموش کردن نیازها . آنچه حقیقتن زندگی ما را جلوه گر هستی می کند کلمه ها هستند . داستان ها ، کتاب ها و تخیلات روان انسان هایی که خاص هستند . می گویم خاص چرا که ذهن و نگاه و وجود آنها لبریز از دردها ،هیجان ها ، شادی ها و درک هایی است که شاید خیلی ها نداشته باشند و یا حداقل کشفشان نکرده باشند .

شاید بگویید خب داستان ها و کتاب ها از همین زندگی که پوچ می نامی آمده اند . باز هم در اشتباهید چرا که وقایع آن داستان می تواند همان زندگی پوچ ما باشد اما در نهادش روح نویسنده دمیده شده است . روح بی نهایت ذهن و وجودی که می تواند تمام دنیا را در یک نگاه سیر کند . در یک لحظه ی زیبا که نفس علاقمندان به خواندن را در سینه حبس می کند و حس لذت محض را می پراکند.

نویسنده هایی هستند که من عاشق شان هستم با همه ی وجود . ذهن و روح و روانشان را می ستایم و باز هم این عبارت از انجیل را می گویم "در آغاز کلام بود و کلام با خدا یود و کلام ، خدا بود . همان در آغاز با خدا بود ..." انجیل یوحنا.

"In the beginning was the Word and the Word was with God, and the Word was God; the same was in the beginning with God."

Gospel of John

افکار غریب یک بیگانه نویسنده: سارا سعدلو

سینا روی کاسه‌ی توالت فرنگی نشسته بود و داشت خمیازه می‌کشید. داشت نیم ساعت قبلش را که چطور از خواب پریده بود، توی ذهنش مرور می‌کرد. صدای بلند موسیقی آن هم ساعت هفت صبح برای سینا چیز غیر منتظره‌ای نبود. اما این بار سردرد شدیدی را به همراه داشت. صورتش را چند بار آب زد. بعدش رفت پشت در اتاق نیما ایستاد و چند ضربه‌ی آرام زد به در و بدون اینکه منتظر جواب بماند رفت داخل. اتاق به هم ریخته بود و به جز نیما یک دختر روی تخت خوابیده بود. سینا نشست پای تخت و گفت: «توی این سروصدای لعنتی که فرهاد راه انداخته چطور خوابت می‌بره؟»

صدای گرفته‌ای جواب داد: «به راحتی! به دیوونه بازیاش عادت کردم.»

موهای بلند فرفری لادن نیم‌تنه‌ی بالایی عریانش را پوشانده بود. درحالی که چشمانش بسته بود با لبخند گفت: «نیما دفعه‌ی دیگه تو باید بیای خونه‌ی من. من دیگه نمیام توی این دیوونه خونه.»

بعد خنده‌اش بلندتر شد.

نیما لحاف را کشید روی سرش و غلت زد. سینا به موهای لادن زل زده بود. این اولین دختری نبود که توی خانه‌ی دانشجویی‌شان پیدایش میشد. او داشت به این فکر می‌کرد که همه‌ی دخترهایی که می‌آیند اینجا، توی اتاق نیما می‌خوابند و بیشترشان از اینکه یک شب را در این دیوانه خانه می‌گذرانند شاکی هستند. آنهایی هم که شاکی نبودند زمانی اینجا بودند که فرهاد رفته بود سفر یا کنسرت داشت. و بعد به این فکر کرد که آخرین باری که با یک دختر خوابیده بود را اصلن یادش نمی‌آید. تازگی‌ها قیافه‌ی خودش را هم فراموش کرده بود.

آنقدر یک ریز چشمانش در کتاب‌ها رژه می‌رفت که دیگر تصویری از یک صورت ریش‌دار با ابروهای پیوسته و چشمهای آبی در ذهنش نقش نمی‌بست.

از اتاق نیما که زد بیرون رفت سمت اتاقش. اما قبلش چند بار محکم کوبید به در اتاق فرهاد بعد دوید سمت اتاقش و در را بست. برای چند ثانیه صدا خفه شد و سینا با خودش گفت یک ثانیه هم یک ثانیه است. به جدول کلاس‌هایش که روی دیوار چسبانده بود نگاه کرد. فکر کرد همه را از برم. اما این نگاه انداختن‌ها نا خود آگاه بود. یادش افتاد یک بار نا خود آگاه نگاهش به یک زن میانسال که واقعن زیبا بود افتاده بود و وقتی به خودش آمده بود که داد و بیدادهای زن داشت کرش می‌کرد. با خودش گفت: «خیره شدن حس مزخرفی به آدم میده!»

وقتی داشت از خانه می‌رفت بیرون فرهاد را دید که در آشپزخانه می‌رقصید و قهوه درست می‌کرد. فرهاد تقریبن چاق بود با موهای ژولیده، چشم‌های عسلی و ابروهایی که نصفشان با تیغ زده شده بود.

فرهاد گفت: «هی! داری میری بیرون اومدنی یه بسته قهوه واسم بخر. تموم شده.»

سینا گفت: «سلام صبح بخیر جناب بی‌سروته. لطفنش کو؟»

فرهاد با خنده گفت: «چیه، عصبانی هستی؟ تو که می‌دونی موسیقی عشق منه. عشق تو چیه؟ یه مشت فرمول بی‌جون و بی‌احساس که فقط استهلاک مغز فندقیتو می‌بره بالا. بابا یه کم استعداد ازت تراوش میشه؟ این از تو اینم از اون خاک بر سر که نصف عمرش رو با دختر میگذرونه. این بشر باید میرفت سکسولوژی میخوند نه بیولوژی.»

سینا بی‌اهمیت به حرف‌های فرهاد کفش‌هایش را می‌پوشید. اما انگار ذهنش داشت حرف‌های فرهاد را ضبط می‌کرد.

محکم گفت: «هرکی کارش به خودش مربوطه. اون هیچوقت توی کار تو دخالت نکرده تو هم پشت سرش حرف نزن ...»

در حالی که سینا از در می‌رفت بیرون فرهاد با صدای بلند گفت: «تو هم باید وکالت می‌خوندی.»

و خندید.

آفتاب داغ مثل یک توپ می‌خورد به سر سینا. او به تازگی حس می‌کرد واقعن خسته است.

چندین بار خون دماغ شده بود. از گرما بیزار بود. خیلی وقت‌ها میشد دلش می‌خواست وسط خیابان برهنه شود. همینجوری که راه می‌رفت حس کرد چشماش سیاهی می‌روند. خیابان جلو چشمانش کج‌وکوله میشد. بدنش داغ بود . حس کرد به یک تن دیگر تنه زده بود. در حالیکه صدای بلندی بهش ناسزا می گفت توی گوشش می‌پیچید افتاد روی زمین.

سینا زیر یک صفحه‌ی سفید به هوش آمد. یک سقف که بهش لامپ مهتابی چسبیده بود. یاد بچگی‌هایش افتاد که از لامپ مهتابی بدش می‌آمد. آخر همه‌ی حشره‌های ریزی که نزدیکش می‌پریدند را میسوزاند. باصدای یک زن و مرد چشمانش به سمت صدا حرکت کردند. در اتاق به جز آقای دکتر و خانم پرستار نیما و سعید هم کلاسیش هم دیده می‌شدند.

یک لحظه یاد فرهاد افتاد و از اینکه امشب نمی‌توانست برایش قهوه ببرد در دلش خندید.

دکتر گفت که همه از اتاق بروند بیرون و شروع کرد با سینا حرف زدن. دکتر قیافه ای خشک و عبوس داشت. به چشم سینا همه دکترها زیادی جدی بودند و سینا از بچگی وقتی بهش آمپول زده بودند از دکترها می‌ترسید.

دکتر گفت: «شاید وقت مناسبی نباشه اما باید هرچه زودتر آگاهتون کنم که شما مشکوک به داشتن سرطان خون هستین ما خونتون رو دادیم آزمایش. تا الان جواب‌هایی گرفتیم که داره ظن رو به یقین تبدیل میکنه...»

بقیه‌ی حرف‌ها توی گوش سینا مثل زنگ ممتد ایست قلبی بود.

بعد از چند هفته سینا هنوز این مسئله را هضم نکرده بود. او برای اولین شیمی درمانیش آماده میشد. سینا همیشه فکر می‌کرد خون‌دماغ‌شدن‌هایش از گرماست و دلش می‌خواست فکر کند ریزش موهایش بعد از شیمی درمانی به خاطر جنس بد شامپوهاست. اما سر آخر به خودش می‌گفت داره کی رو گول میزنه؟

فکر کرد هیچوقت از دکترها نمی‌پرسد چقدر زنده خواهد بود و دعا می کرد آنها هم چیزی به او نگویند. او فقط دلش می‌خواست در طول درمان به این فکر کند که این بار لادن را ببرد اتاق خودش و با فرهاد توی آشپزخانه برقصد و پشت سر نیما غیبت کند. کلاس‌هایش را محض رضای فرهاد هم که شده غیبت کند و به هر زنی که دلش خواست آنقدر زل بزند که زنک بزند توی گوشش.

سینا اکثرن تنها می‌رفت شیمی درمانی. به نیما و سعید گفته بود به کسی چیزی نگویند حتا به فرهاد. اما یک روز که سینا خون بالا آورد و نیما هم حسابی دستپاچه شده بود فرهاد همه چیز را فهمید. آن روز فرهاد فقط ساکت شد و رفت توی اتاقش و تا چند روز صدایی از اتاقش بیرون نیامد. سینا با خودش فکر می‌کرد: «خب فرهاد، خدای احساسات! سکوت یک حس خوب به آدم میده.»

سینا داشت به فرهاد فکر می‌کرد که فرهاد آرام دست گذاشت روی شانه اش. سینا نگاهش کرد و گفت: «لازم نبود بیای»

فرهاد گفت: «اول سلام.» بعد خندید.

سینا فکر کرد این خنده واقعن ملیح است. مثل یک احساساتی هنرمند یا یک هنرمند احساساتی.

فرهاد گفت: «حسابی زجر آوره. یعنی نمی‌دونم فقط دیدم.»

فرهاد سرش را انداخت پایین و با انگشت‌های سبابه اش بازی کرد.

سینا گفت: «نمی‌دونم. خب من زیاد به زجرش فکر نمی‌کنم. شایدم عادت کردم مثل صدای بلند آهنگای تو سر صبح»

بعد خندید. حسابی خندید. وقتی می‌خندید یادش آمد واقعن چه شکلی است و آخرین بار با کی خوابیده... بعد قطره‌های اشک صورت گرمش را داغتر کرد.

وقتی یک ریز خون بالا می‌آورد به این فکر می‌کرد چقدر وقت دارد. فکر کرد وقتش رسیده که از دکترها بپرسد چقدر وقت دارد و بلخره پرسید و جواب اصلن امیدوار کننده نبود.

یک روز که در بیمارستان بستری بود با خودش فکر کرد چقدر زود. یاد پدر و مادرش افتاد که حالا هیچکدامشان نبودند یکی‌شان آن دنیا بود یکی‌شان آنور دنیا. سینا با خودش فکر کرد دو تاش دنیا هستند اما حتمن خیلی فرق دارند. می‌دانست برای پدرش مهم نبود خبر مرگ سینا را بهش بدهند یعنی اصلن سینا نشانی ای از پدرش نداشت.

تنها بودن هرگز سینا را اذیت نکرده بود اما تنها مردن... چیز دیگری بود.

روز آخر فکر کرد به روز آخر. فکر کرد لحظه‌هایی که داشته معرکه بودند. فکر کرد بگذار خوب‌هایش را پیدا کنم چون من دلم می‌خواسته همیشه خوب باشم حتا اگر نبودم...

بعد فکر کرد امروز چندمه؟ 23 اردیبهشت. یک روز معرکه . اگرامروز بمیرد عالی است.

بعد به سیاهی فکر کرد و دیگر سقف سفید، سیاه شد و خط موج‌دار صاف شد و دکتر گفت: «زمان مرگ 17:30 دقیقه.»

حالا سینا آن بالا بود، داشت به صحنه ای که دیده بود فکر می کرد. اینکه فرهاد و نیما با یک دست گل بزرگ که رویش یک کارت با عنوان تولدت مبارک چسبانده شده بود، داشتند گریه می‌کردند...

و با خودش فکر کرد کمتر کسی هست که در روز تولدش بمیرد و حتا وقتی روحش می‌رود آن بالاها باز هم می‌تواند فکر کند.

به این فکر کند که چقدر معرکه مرده است﷼